Yaşlanan Bir Anne Baba İçin Aile Bakım Planı Nasıl Hazırlanır?

Çoğu aile bakım vermeye bir gün oturup karar vermez. Süreç kendiliğinden başlar: anne ya da baba akşamları araba kullanmayı bırakır, faturalar birikmeye başlar, bir düşme hastanede yatışla sonuçlanır. Çok geçmeden iki üç akraba işin bir ucundan tutar, kimin neyle ilgilendiğinden kimse emin olmaz ve en çok yükü taşıyan kişi sessizce tükenmeye başlar.

Aile bakım planı bu durumu düzeltir. Plan, anne babanızın nelere ihtiyaç duyduğunu, her konuda kimin yardım ettiğini ve bir şey değişirse ne olacağını gösteren ortak, yazılı bir kayıttan ibarettir. Uzun ya da resmî olması gerekmez. Ama yazılı olması, üzerinde anlaşılmış olması ve herkesin kolayca bulabileceği bir yerde durması gerekir.

Bu rehber, böyle bir planı adım adım nasıl hazırlayacağınızı anlatıyor.

Evraktan değil, anne babanızdan başlayın

Plan anne babanızın hayatıyla ilgili; bu yüzden merkezinde onlar olmalı. Katılamayacak durumda değillerse onlar için en önemli şeyin ne olduğunu sorun: kendi evlerinde kalmak, arkadaşlarıyla haftalık buluşmayı sürdürmek, paralarını mümkün olduğunca uzun süre kendileri yönetmek, kişisel bakımda kimin yardım edeceğini seçmek.

Bazı anne babalar destek konusunu konuşabildikleri için rahatlar. Bazıları ise bunu bağımsızlıklarını kaybetmek olarak hisseder. Planı, artık yapamadıkları şeylerin bir listesi olarak değil, hayatın onların istediği gibi sürmesini sağlamanın bir yolu olarak anlatmak çoğu zaman işe yarar. Sorun, dinleyin ve isteklerini kendi sözcükleriyle yazın.

1. Adım: Gerçekte hangi yardıma ihtiyaç olduğunu belirleyin

Görevleri paylaştırmadan önce görevlerin ne olduğunu net olarak görmeniz gerekir. ABD Ulusal Yaşlanma Enstitüsü (NIA), yaygın bakım ihtiyaçlarını kişisel bakım, ev işleri, yemek, sağlık hizmetlerinin koordinasyonu, ulaşım ve mali ile hukuki konular gibi alanlara ayırır.

Anne babanızla birlikte sıradan bir haftayı gözden geçirin ve şu anda nerede yardım gerektiğini, yakında nerede gerekebileceğini not edin:

• Kişisel bakım: yıkanma, giyinme, kişisel temizlik
• Ev işleri: temizlik, çamaşır, bahçe, evdeki onarımlar
• Yemek: market alışverişi, yemek pişirme, özel diyetler
• Sağlık: randevu almak, randevulara gitmek, reçeteleri yeniletmek, ilaç listesini güncel tutmak
• Ulaşım: randevulara, alışverişe ve sosyal etkinliklere gidip gelmek
• Para ve evrak işleri: faturaları ödemek, sigorta işlemleri, resmî başvuru formları
• Arkadaşlık ve iyi oluş: ziyaretler, telefon görüşmeleri, hobiler, evden dışarı çıkmak

Somut olun. "Yemek konusunda yardım" kimseye atanamaz. "Pazar günleri haftalık market siparişi ve önceden hazırlanmış iki yemek" ise kolayca atanır.

2. Adım: Bir aile toplantısı yapın

Neye ihtiyaç olduğunu bildiğinizde herkesi bir araya getirin. NIA, mümkünse henüz bir acil durum yaşanmadan, yaşlı kişinin ve işin içinde olacak herkesin katıldığı bir toplantı veya telefon görüşmesiyle başlamayı önerir.

Toplantıların daha iyi geçmesini sağlayan birkaç şey:

1. Gündemi önceden gönderin. Belirlediğiniz ihtiyaçları ve alınması gereken kararları listeleyin. Yazdırılabilir aile bakım toplantısı notları şablonumuz size basit bir yapı sunar.
2. Uzakta yaşayanları da dahil edin. Görüntülü veya sesli arama yeterlidir. Mesafe bazı görevleri sınırlar, hepsini değil.
3. Ana irtibat kişisinde anlaşın. NIA, henüz gerekmese bile erkenden bir ana bakım veren belirlemeyi önerir; böylece bir kriz çıkarsa bu kişi hızla harekete geçebilir.
4. Pratik kararlara odaklanın. Eski aile gerginlikleri sık sık yüzeye çıkar. Bunları kabul edin, sonra konuşmayı yeniden listeye getirin.
5. Alınan kararları yazın ve toplantıdan sonra herkese gönderin.

3. Adım: Kimin ne yapacağına karar verin

Görevleri yalnızca kimin en yakında oturduğuna göre değil, kişilerin güçlü yanlarına ve koşullarına göre paylaştırın. NIA şu soruları sormayı önerir: Herkesi bilgilendirmekte kim iyi? Sağlık personeliyle konuşmak kimin için kolay? Günlük işlerde kim yardım edebilir? Mali konularda kim daha becerikli?

Başka bir şehirde, hatta başka bir ülkede yaşayan biri de şunları yapabilir:

• Faturaları çevrimiçi ödemek ve sigorta evraklarını takip etmek
• Yerel hizmetleri araştırmak ve telefon görüşmelerini yapmak
• Ortak takvimi düzenlemek
• Anne babanızı düzenli olarak arayıp sohbet etmek
• En iyi katkısı bu olacaksa masrafların bir kısmını üstlenmek

Bir görev dağılımı tablosu bunu görünür kılar. Her görevi, sorumlu kişiyi, yedek kişiyi ve görevin ne sıklıkla yapıldığını yazın. NIA'nın bakım sorumluluklarını koordine etmeye yönelik çalışma sayfası da aynı mantıkla hazırlanmıştır; yazdırılabilir aile görev dağılımı planımız da aynı fikri izler. Her görev için adı belli bir yedek kişinin olması, biri hastalandığında veya tatile çıktığında planın çökmesini önler.

4. Adım: Önemli belgeleri ve iletişim bilgilerini toplayın

Bir bakım planı, arkasındaki bilgiler tek bir yerde olduğunda çok daha kullanışlıdır. NIA'nın kontrol listesi, önemli evrakların bir arada tutulmasını, örneğin bir dosyada, bir çekmecede ya da her şeyin nerede olduğunu gösteren bir defterde saklanmasını ve güvenilen birinin bunları nerede bulacağını bilmesini önerir.

Anne babanızla birlikte şunları toplayın veya nerede olduklarını belirleyin:

• Dozları ve reçeteyi yazan doktorla birlikte güncel ilaç ve takviye listesi
• Doktorların, eczanenin ve diğer sağlık hizmeti sağlayıcılarının adları ve telefon numaraları
• Sağlık sigortası kartları ve poliçe numaraları
• Varsa, gelecekteki sağlık bakımına ilişkin istekleri ya da bu konuda karar verecek kişiyi belirten belgeler
• Varsa, mali işler için verilmiş vekâletname
• Önemli banka hesapları ve faturalarla ilgili bilgiler

Vekâletname veya ileriye dönük bakım istekleri gibi belgeler henüz hazırlanmadıysa, bu anne babanızın ve ideal olarak bir avukatın ya da noterin konuşması gereken bir konudur. Kurallar ülkeden ülkeye değişir. Planınıza yalnızca "konuşulacak" notunu ve bunu kimin ayarlamaya yardım edeceğini yazabilirsiniz.

Telefonun yanında veya buzdolabının üzerinde bir acil durum iletişim formu bulundurun. Yaşlılar için acil durum bilgi formu aracımız ve yazdırılabilir acil durum iletişim formumuz tam da bunun için tasarlandı.

5. Adım: Bir program oluşturun

Görevler atandıktan sonra bunları bir takvime dönüştürün. Haftalık bir program, hangi gün kimin ziyarete gideceğini, perşembe günkü randevuya kimin götüreceğini ve boşlukların nerede olduğunu bir bakışta gösterir.

Boşluklar değerli bir bilgidir. Salı öğleden sonralarını kimse karşılayamıyorsa, gündüz bakım programı, ücretli bir bakım yardımcısı veya gönüllü bir ziyaretçi gibi dışarıdan yardım aramanın yeri orası olabilir. Bölgenizde nelerin mevcut olduğunu öğrenmek için yerel sağlık veya sosyal hizmetlere, anne babanızın doktorunun muayenehanesine ya da yerel bakım veren destek kuruluşlarına danışabilirsiniz.

Haftalık bakım programı oluşturucumuz herkesin aynı takvimi görmesini sağlar; yazdırılabilir haftalık bakım programı da buzdolabı için veya kâğıdı tercih eden bir anne baba için idealdir.

6. Adım: Beklenmedik durumlar için plan yapın

Her plan birkaç "ya şöyle olursa" sorusunu yanıtlamalıdır:

• Ana bakım veren bir hafta boyunca birdenbire müsait olamazsa ne olur?
• Anne ya da babanız hastaneye yatarsa ne olur? Kim gider, diğerlerine kim haber verir?
• Anne babanızın ihtiyaçları hızla artarsa ne olur?
• Yedek anahtar kimde, oraya en hızlı kim ulaşabilir?

Yanıtları planın kısa bir bölümüne yazın. Her senaryoyu çözmeniz gerekmez; yalnızca kimsenin bir krizin ortasında doğaçlama yapmak zorunda kalmamasını sağlayın.

7. Adım: Para konusunu erkenden konuşun

Bakım masrafları sessizce artabilir ve para, aile gerginliklerinin en yaygın kaynaklarından biridir. Günlük masrafların nasıl karşılanacağı, fişleri kimin saklayacağı ve daha büyük harcamalarla ilgili kararların nasıl alınacağı konusunda erkenden anlaşın. Ücretli yardıma ihtiyaç duyacağınızı düşünüyorsanız, evde bakım maliyeti hesaplayıcımız aylık bir bütçe tahmin etmenize yardımcı olabilir.

Planı canlı tutun

Bakım planı tek seferlik bir proje değil, sürekli kullanılan bir belgedir. NIA, hem anne babanızın ihtiyaçlarının hem de aile üyelerinin müsaitliğinin zamanla değiştiğini belirtir; bu yüzden düzenli olarak durumu gözden geçirip planı güncelleyin.

Çoğu aile için basit bir düzen işe yarar:

1. Her hafta: önümüzdeki haftanın programını teyit etmek için kısa bir mesaj veya telefon.
2. Ayda veya üç ayda bir: neyin işe yarayıp neyin yaramadığını konuşmak için kısa bir aile toplantısı.
3. Her büyük değişiklikten sonra: hastanede yatış, yeni bir teşhis, taşınma ya da bakım verenlerden birinin koşullarının değişmesi.

Güncel sürümü herkesin ulaşabileceği bir yerde saklayın; bu ortak bir klasör, aile bakım planlayıcımız ya da anne babanızın evindeki bir dosya olabilir. Kimse eski bir kopyayla çalışmasın diye her güncellemeye tarih koyun.

Plan herkes için bir iyiliktir

Yazılı bir plan anne babanızın isteklerini korur, yükü daha adil dağıtır ve ana bakım verene her seferinde tartışmak zorunda kalmadan yardım isteme imkânı tanır. Zor kararların hepsini ortadan kaldırmaz; ama bu kararlarla, gerçekler önünüzde, birlikte yüzleşmenizi sağlar.