Jak rozmawiać z rodzicem z demencją, żeby uniknąć kłótni

Gdy rodzic ma demencję, rozmowa może przerodzić się w kłótnię o coś, co kiedyś wydawało się oczywiste: o której wychodzicie, czy dane zadanie zostało wykonane albo kto przyjdzie w odwiedziny. Może być Ci trudno, gdy rodzic upiera się przy czymś, co uważasz za nieprawdę. Powtarzanie tego samego może też być wyczerpujące.

Demencja może wpływać na pamięć, język i zdolność przetwarzania informacji. Spór może nie być czymś, co rodzic jest w stanie rozstrzygnąć po prostu po usłyszeniu kolejnych dowodów. Zamiast próbować udowodnić swoją rację, postaraj się zrozumieć, co może czuć rodzic, i sprawić, by ta chwila była dla niego bezpieczniejsza lub łatwiejsza do zniesienia. Więcej wskazówek dotyczących komunikacji można znaleźć na stronach Alzheimer’s Society i Alzheimer’s Association.

Zacznij od nawiązania kontaktu, nie od poprawiania

Jeśli rodzic mówi coś niezgodnego z prawdą, zanim go poprawisz, zatrzymaj się na chwilę. Zadaj sobie pytanie: czy trzeba to wyjaśnić właśnie teraz? Jeśli nie, uznanie emocji może być bardziej pomocne niż kwestionowanie szczegółów.

Na przykład, jeśli rodzic mówi: „Muszę wracać do domu”, choć już w nim jest, możesz spróbować powiedzieć: „Chcesz poczuć się jak w domu. Czego teraz Ci brakuje?”. Rodzic może się martwić, czuć samotność lub zmęczenie albo szukać znajomego poczucia bezpieczeństwa. Nie musisz potwierdzać błędnego szczegółu, żeby pokazać, że dostrzegasz to, co rodzic czuje.

Spróbuj powiedzieć:

• „To brzmi przygnębiająco”.
• „Powiedz mi, co Cię martwi”.
• „Jestem przy Tobie”.
• „Usiądźmy razem na chwilę”.

Unikaj odpytywania, spierania się o dowody i mówienia „Przecież już mnie o to pytałeś”, jeśli mogłoby to zawstydzić lub sfrustrować rodzica. Jeśli błędne przekonanie może doprowadzić do bezpośredniego zagrożenia — na przykład rodzic zamierza wyjść sam w niebezpiecznych warunkach — skup się na zapewnieniu mu bezpieczeństwa i poproś zespół opiekujący się rodzicem o poradę w sprawie planu działania.

Mów w sposób łatwiejszy do zrozumienia

Głośne otoczenie, pośpiesznie zadane pytanie lub kilka poleceń naraz mogą utrudniać uczestnictwo w rozmowie. Spróbuj uprościć kontakt:

• Podejdź od przodu, zwróć się do rodzica po imieniu i poczekaj, aż skupisz jego uwagę.
• Jeśli to możliwe, ogranicz hałas w tle, na przykład wyłącz telewizor.
• Mów wyraźnie i naturalnie. Nie podnoś głosu, chyba że specjalista ds. słuchu zalecił takie postępowanie.
• Używaj krótkich zdań i zadawaj po jednym pytaniu naraz.
• Daj rodzicowi więcej czasu na odpowiedź; chwila ciszy nie musi oznaczać, że Cię nie usłyszał.
• Zamiast zadawać pytanie otwarte, zaproponuj dwie możliwe do rozważenia opcje. Na przykład: „Napijesz się herbaty czy wody?”.
• W razie potrzeby gestykuluj lub pokaż przedmiot, o którym mówisz.

Na początek możesz skorzystać z Profilu „Wszystko o mnie”, aby zapisać, jak rodzic woli, by się do niego zwracać, jakie ma zainteresowania i zwyczaje oraz w jaki sposób najlepiej się z nim porozumiewać. Udostępnij te informacje krewnym i osobom regularnie pomagającym w opiece, aby również mogły stosować znajome rodzicowi sposoby komunikacji.

Zmniejsz napięcie, gdy narasta

Zwróć uwagę na to, co dzieje się tuż przed tym, jak rozmowa staje się trudna. Czy rodzic jest zmęczony, głodny, odczuwa ból, jest przytłoczony obecnością gości albo ktoś prosi go o szybką zmianę zajęcia? Czy w pomieszczeniu jest głośno albo prośba jest dla niego nowa? Zapisuj, w jakich sytuacjach pojawiają się trudności i co pomaga; Dzienny dziennik opiekuna może pomóc dostrzec powtarzające się wzorce, które warto omówić z zespołem opiekującym się rodzicem.

Jeśli któreś z Was zaczyna się denerwować, możecie zrobić przerwę. Mów spokojnym głosem, jeśli to bezpieczne, daj rodzicowi trochę przestrzeni i wróć do tematu później, jeśli nadal będzie to ważne. Proste „Zróbmy sobie przerwę” może zadziałać lepiej niż coraz głośniejsze powtarzanie tego samego wyjaśnienia. Znajome zajęcie, napój lub zmiana pomieszczenia mogą pomóc przenieść uwagę na coś innego, ale kieruj się preferencjami rodzica i nie zmuszaj go do żadnej aktywności.

Staraj się nie rozmawiać o rodzicu tak, jakby go przy Tobie nie było, nie poganiaj go i nie zwracaj się do niego protekcjonalnym, dziecinnym tonem. Rodzic nadal jest osobą dorosłą, ma swoje preferencje i prawo do udziału w rozmowie. Gdy będzie spokojny, zapytaj, co ułatwia mu rozmowę, jeśli jest w stanie o tym porozmawiać.

Gdy trzeba podjąć praktyczną decyzję

Niektóre rozmowy dotyczą konkretnych decyzji, na przykład przygotowania się do wizyty lekarskiej lub zmiany codziennego planu. Wybierz spokojną chwilę i wyjaśniaj po jednym kolejnym kroku. Zamiast omawiać cały plan, możesz powiedzieć: „Wyjdziemy po obiedzie. Najpierw znajdźmy Twój płaszcz”. Jeśli to możliwe, powiąż prośbę z czymś, co rodzic dobrze zna lub co ma dla niego znaczenie.

Pozostaw rodzicowi prawdziwy wybór i możliwość decydowania o tym, co go dotyczy. Na przykład zapytaj, który sweter wolałby założyć, zamiast zadawać pytanie, gdy decyzja została już podjęta. Jeśli decyzja dotyczy bezpieczeństwa lub opieki, skonsultuj się z odpowiednim pracownikiem ochrony zdrowia lub lokalną instytucją udzielającą wsparcia. Możliwości, usługi i zasady dotyczące opieki oraz podejmowania decyzji różnią się w zależności od kraju, dlatego sprawdź lokalne wytyczne, zamiast zakładać, że obowiązują rozwiązania stosowane w innym kraju.

Plan codziennej rutyny może pomóc członkom rodziny i innym opiekunom w bardziej przewidywalnym organizowaniu codziennych czynności. Traktuj go jako wskazówkę, a nie niezmienny harmonogram: rutynę może być trzeba dostosować do zmieniających się potrzeb lub preferencji rodzica.

Dbaj o siebie i korzystaj ze wsparcia

Nawet przy uważnej komunikacji mogą zdarzać się frustrujące dni. Możesz bardzo troszczyć się o rodzica, a jednocześnie potrzebować przerwy. Nie musisz zgadzać się z każdym jego stwierdzeniem, a chwila, by odzyskać spokój, nie oznacza porażki. Jeśli pomagają inni krewni, podziel się z nimi tym, co wydaje się skuteczne, i w miarę możliwości podzielcie się obowiązkami.

Jeśli sposób porozumiewania się rodzica lub jego zachowanie nagle się zmienią albo niepokoi Cię jego samopoczucie, skontaktuj się z lekarzem lub innym odpowiednim pracownikiem ochrony zdrowia. Nagła zmiana może mieć różne przyczyny i wymaga profesjonalnej oceny; nie zakładaj, że jest po prostu częścią demencji. W razie bezpośredniego zagrożenia skontaktuj się z lokalnymi służbami ratunkowymi.

Jeśli trudności utrzymują się, poproś lekarza lub specjalistę ds. demencji zaangażowanego w opiekę nad rodzicem o wskazówki dotyczące komunikacji. Możesz też zapytać lokalną organizację zajmującą się demencją, instytucję środowiskową lub organizację wspierającą opiekunów o pomoc dla rodziny i możliwości opieki wytchnieniowej. Dostępność i kryteria kwalifikacji różnią się w zależności od kraju i regionu, dlatego sprawdź, jakie zasady obowiązują w miejscu Twojego zamieszkania.

Celem nie jest prowadzenie za każdym razem idealnej rozmowy. Chodzi o to, by chronić Waszą więź, ograniczać możliwe do uniknięcia napięcie i reagować na potrzeby osoby, która jest teraz przed Tobą. Drobne zmiany — więcej czasu, mniej słów i zwracanie uwagi na emocje — mogą ułatwić codzienne kontakty Wam obojgu.