Πώς να μιλάτε σε γονέα με άνοια χωρίς να καταλήγετε σε καβγά

Όταν ένας γονέας έχει άνοια, μια συζήτηση μπορεί να καταλήξει σε διαφωνία για κάτι που παλιότερα φαινόταν αυτονόητο: τι ώρα θα φύγετε, αν έχει γίνει μια δουλειά ή ποιος θα έρθει για επίσκεψη. Μπορεί να είναι οδυνηρό όταν ο γονέας σας επιμένει σε κάτι που πιστεύετε ότι δεν είναι αλήθεια. Μπορεί επίσης να σας εξαντλεί το να επαναλαμβάνεστε.

Η άνοια μπορεί να επηρεάσει τη μνήμη, τη γλώσσα και την ικανότητα επεξεργασίας πληροφοριών. Μια διαφωνία μπορεί να μην είναι κάτι που ο γονέας σας μπορεί απλώς να επιλύσει ακούγοντας περισσότερα στοιχεία. Αντί να προσπαθείτε να αποδείξετε ότι έχετε δίκιο, επιδιώξτε να καταλάβετε τι μπορεί να αισθάνεται και να κάνετε τη στιγμή να μοιάζει πιο ασφαλής ή πιο διαχειρίσιμη. Η Alzheimer’s Society και η Alzheimer’s Association παρέχουν πρόσθετες συμβουλές για την επικοινωνία.

Ξεκινήστε με σύνδεση, όχι με διόρθωση

Αν ο γονέας σας πει κάτι ανακριβές, κάντε μια παύση προτού τον διορθώσετε. Αναρωτηθείτε: χρειάζεται να το διορθώσω τώρα; Αν όχι, μπορεί να είναι πιο χρήσιμο να αναγνωρίσετε το συναίσθημα παρά να αμφισβητήσετε τη λεπτομέρεια.

Για παράδειγμα, αν ο γονέας σας πει «Θέλω να πάω σπίτι», ενώ βρίσκεται ήδη στο σπίτι, μπορείτε να δοκιμάσετε: «Θέλεις να νιώθεις σαν στο σπίτι σου. Τι σου λείπει αυτή τη στιγμή;» Μπορεί να ανησυχεί, να νιώθει μοναξιά ή κούραση ή να αναζητά μια γνώριμη αίσθηση ασφάλειας. Δεν χρειάζεται να συμφωνήσετε με μια λανθασμένη λεπτομέρεια για να δείξετε ότι κατανοείτε το συναίσθημα.

Δοκιμάστε φράσεις όπως:

• «Ακούγεται πολύ στενάχωρο.»
• «Πες μου τι σε ανησυχεί.»
• «Είμαι εδώ μαζί σου.»
• «Ας καθίσουμε μαζί για λίγο.»

Αποφύγετε να τον βομβαρδίζετε με ερωτήσεις, να διαφωνείτε για τα στοιχεία ή να λέτε «Με ρώτησες ήδη» αν είναι πιθανό να νιώσει ντροπή ή εκνευρισμό. Αν μια ανακριβής πεποίθηση μπορεί να οδηγήσει σε άμεσο κίνδυνο —για παράδειγμα, αν ο γονέας σας ετοιμάζεται να φύγει μόνος σε μη ασφαλείς συνθήκες— επικεντρωθείτε στην ασφάλειά του και ζητήστε από την ομάδα φροντίδας του συμβουλές για το πώς να ενεργήσετε.

Κάντε τα λόγια σας πιο εύκολα κατανοητά

Ένα πολυσύχναστο δωμάτιο, μια βιαστική ερώτηση ή πολλές οδηγίες ταυτόχρονα μπορεί να δυσκολέψουν τη συμμετοχή σε μια συζήτηση. Προσπαθήστε να απλοποιήσετε την επικοινωνία:

• Πλησιάστε από μπροστά, χρησιμοποιήστε το όνομα του γονέα σας και περιμένετε μέχρι να σας προσέξει.
• Περιορίστε όσο γίνεται τους θορύβους του περιβάλλοντος, για παράδειγμα κλείνοντας την τηλεόραση.
• Μιλάτε καθαρά και φυσικά. Μην υψώνετε τη φωνή σας, εκτός αν ένας ειδικός ακοής έχει συστήσει συγκεκριμένο τρόπο επικοινωνίας.
• Χρησιμοποιείτε σύντομες προτάσεις και κάνετε μία ερώτηση κάθε φορά.
• Δώστε περισσότερο χρόνο για να απαντήσει· η παύση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν σας άκουσε.
• Προσφέρετε δύο εύκολες επιλογές αντί για μια ερώτηση ανοιχτού τύπου. Για παράδειγμα: «Θα ήθελες τσάι ή νερό;»
• Χρησιμοποιήστε χειρονομίες ή δείξτε το αντικείμενο για το οποίο μιλάτε, αν αυτό βοηθά.

Για να ξεκινήσετε πρακτικά, χρησιμοποιήστε το Προφίλ «Όλα για μένα» για να καταγράψετε το όνομα με το οποίο προτιμά να τον αποκαλούν ο γονέας σας, τα ενδιαφέροντά του, τις συνήθειές του και τους τρόπους επικοινωνίας που προτιμά. Μοιραστείτε το με συγγενείς ή άτομα που τον βοηθούν τακτικά, ώστε να μπορούν κι εκείνοι να χρησιμοποιούν οικείους τρόπους επικοινωνίας.

Μειώστε την ένταση όταν η κατάσταση δυσκολεύει

Παρατηρήστε τι συμβαίνει λίγο πριν δυσκολέψουν οι συζητήσεις. Είναι ο γονέας σας κουρασμένος, πεινασμένος, πονάει, νιώθει καταβεβλημένος από τους επισκέπτες ή του ζητούν να αλλάξει γρήγορα δραστηριότητα; Έχει φασαρία στο δωμάτιο ή είναι το αίτημα κάτι άγνωστο; Κρατήστε σημειώσεις για την περίσταση και για όσα βοήθησαν· το Ημερήσιο ημερολόγιο φροντιστή μπορεί να σας βοηθήσει να εντοπίσετε μοτίβα που θα συζητήσετε με την ομάδα φροντίδας του γονέα σας.

Αν κάποιος από τους δυο σας αρχίσει να αναστατώνεται, είναι εντάξει να κάνετε μια παύση. Μιλήστε ήρεμα, δώστε χώρο αν είναι ασφαλές και επιστρέψτε στο θέμα αργότερα, αν εξακολουθεί να έχει σημασία. Ένα απλό «Ας κάνουμε ένα διάλειμμα» μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικό από το να επαναλαμβάνετε την ίδια εξήγηση πιο δυνατά. Μια γνώριμη δραστηριότητα, ένα ποτό ή η αλλαγή δωματίου μπορεί να βοηθήσει να στραφεί αλλού η προσοχή, αλλά σεβαστείτε τις προτιμήσεις του γονέα σας και μην τον πιέζετε να κάνει κάτι.

Αποφύγετε να μιλάτε για τον γονέα σας σαν να μην είναι μπροστά, να τον βιάζετε ή να του μιλάτε σαν να είναι παιδί. Παραμένει ενήλικας με προτιμήσεις και δικαίωμα να συμμετέχει. Όταν είναι ήρεμος, ρωτήστε τι τον βοηθά στις συζητήσεις, αν μπορεί να το συζητήσει.

Όταν χρειάζεται να ληφθεί μια πρακτική απόφαση

Ορισμένες συζητήσεις αφορούν πραγματικές αποφάσεις, όπως να ετοιμαστείτε για ένα ραντεβού ή να αλλάξετε μια καθημερινή συνήθεια. Επιλέξτε μια ήρεμη στιγμή και εξηγήστε ένα επόμενο βήμα κάθε φορά. Αντί να συζητήσετε όλο το σχέδιο, θα μπορούσατε να πείτε: «Θα φύγουμε μετά το μεσημεριανό. Πρώτα, ας βρούμε το παλτό σου». Αν είναι δυνατόν, συνδέστε το αίτημα με κάτι οικείο ή σημαντικό για τον γονέα σας.

Φροντίστε οι επιλογές να είναι πραγματικές και να αφήνουν τον γονέα σας να αποφασίζει. Για παράδειγμα, ρωτήστε ποιο πουλόβερ θα ήθελε, αντί να κάνετε μια ερώτηση ενώ η απόφαση έχει ήδη ληφθεί. Αν μια απόφαση επηρεάζει την ασφάλεια ή τη φροντίδα, απευθυνθείτε στον κατάλληλο επαγγελματία υγείας ή στην τοπική υπηρεσία υποστήριξης. Οι επιλογές, οι υπηρεσίες και οι κανόνες σχετικά με τη φροντίδα και τη λήψη αποφάσεων διαφέρουν από χώρα σε χώρα, γι’ αυτό ελέγξτε τις τοπικές οδηγίες αντί να θεωρήσετε ότι ισχύουν οι ρυθμίσεις κάποιας άλλης χώρας.

Το Πρόγραμμα καθημερινής ρουτίνας μπορεί να βοηθήσει τα μέλη της οικογένειας και τους άλλους φροντιστές να κάνουν τις καθημερινές δραστηριότητες πιο προβλέψιμες. Χρησιμοποιήστε το ως οδηγό, όχι ως άκαμπτο ωράριο: η ρουτίνα μπορεί να χρειαστεί να αλλάξει όταν αλλάξουν οι ανάγκες ή οι προτιμήσεις του γονέα σας.

Φροντίστε τον εαυτό σας και ζητήστε υποστήριξη

Ακόμη κι αν επικοινωνείτε με πολλή σκέψη, κάποιες μέρες μπορεί να είναι δύσκολες. Μπορεί να νοιάζεστε βαθιά για τον γονέα σας και ταυτόχρονα να χρειάζεστε ένα διάλειμμα. Δεν χρειάζεται να συμφωνείτε με κάθε δήλωση, και το να κάνετε μια παύση για να ηρεμήσετε δεν είναι αποτυχία. Αν βοηθούν και άλλοι συγγενείς, μοιραστείτε μαζί τους ποιες προσεγγίσεις φαίνεται να λειτουργούν και μοιράστε τις ευθύνες όπου είναι δυνατόν.

Αν η επικοινωνία ή η συμπεριφορά του γονέα σας αλλάξει ξαφνικά ή αν ανησυχείτε για την ευημερία του, επικοινωνήστε με γιατρό ή άλλο κατάλληλο επαγγελματία υγείας. Μια ξαφνική αλλαγή μπορεί να οφείλεται σε διάφορες αιτίες και χρειάζεται αξιολόγηση από επαγγελματία· μην υποθέσετε ότι αποτελεί απλώς μέρος της άνοιας. Αν υπάρχει άμεσος κίνδυνος, επικοινωνήστε με την τοπική υπηρεσία έκτακτης ανάγκης.

Αν οι δυσκολίες συνεχίζονται, ζητήστε συμβουλές για την επικοινωνία από τον κλινικό γιατρό ή τον ειδικό στην άνοια που συμμετέχει στη φροντίδα του γονέα σας. Μπορείτε επίσης να ρωτήσετε μια τοπική οργάνωση για την άνοια, μια κοινοτική υπηρεσία ή μια υπηρεσία υποστήριξης φροντιστών για υποστήριξη της οικογένειας και επιλογές προσωρινής ανακούφισης από τη φροντίδα. Η διαθεσιμότητα και τα κριτήρια επιλεξιμότητας διαφέρουν ανά χώρα και περιοχή, γι’ αυτό ελέγξτε τι ισχύει στον τόπο κατοικίας σας.

Στόχος δεν είναι να έχετε κάθε φορά μια τέλεια συζήτηση. Στόχος είναι να προστατεύετε τη σχέση σας, να μειώνετε την περιττή ένταση και να ανταποκρίνεστε στο άτομο που έχετε μπροστά σας. Μικρές αλλαγές —περισσότερος χρόνος, λιγότερα λόγια και προσοχή στα συναισθήματα— μπορούν να διευκολύνουν την καθημερινή επικοινωνία και για τους δυο σας.