Άνοια και περιπλάνηση: πώς να κρατήσετε κάποιον ασφαλή

Το να περιπλανιέται ή να προσπαθεί να φύγει από το σπίτι μπορεί να συμβαίνει για πολλούς λόγους όταν κάποιος έχει άνοια. Μπορεί να αναζητά ένα οικείο μέρος, να ακολουθεί μια παλιά ρουτίνα, να νιώθει ανησυχία ή να προσπαθεί να καλύψει μια ανάγκη που δυσκολεύεται να εξηγήσει. Αυτό μπορεί να προκαλεί ανησυχία στην οικογένεια, όμως συνήθως βοηθά περισσότερο να αντιμετωπίσετε την κατάσταση με διάθεση κατανόησης και με ένα σχέδιο, παρά με αντιπαράθεση ή επίρριψη ευθυνών.

Δεν υπάρχει μία προσέγγιση που να ταιριάζει σε όλους. Συνεργαστείτε με το άτομο, την ομάδα φροντίδας του και τις τοπικές υπηρεσίες για την άνοια, ώστε να καταρτίσετε ένα σχέδιο που σέβεται τις προτιμήσεις του και ταιριάζει στο σπίτι και την κοινότητά σας. Οι οδηγίες και οι διαθέσιμες υπηρεσίες διαφέρουν ανά χώρα.

Ξεκινήστε αναζητώντας μοτίβα

Παρατηρήστε πότε το άτομο θέλει να φύγει, προς τα πού φαίνεται να κατευθύνεται και τι έχει προηγηθεί. Μια απλή καταγραφή μπορεί να σας βοηθήσει να εντοπίσετε μοτίβα, χωρίς να θεωρείτε δεδομένο ότι γνωρίζετε την αιτία. Σημειώστε την ώρα, τη δραστηριότητα, ποιοι ήταν παρόντες, τι είπε ή έκανε το άτομο και τι φάνηκε να βοηθά. Ο Δημιουργός ημερολογίου φροντιστή ή το Ημερολόγιο συμπεριφοράς και διάθεσης μπορούν να βοηθήσουν την οικογένεια να μοιράζεται τις παρατηρήσεις της.

Σκεφτείτε πιθανές καθημερινές ανάγκες: μια βόλτα, παρέα, να πάει στην τουαλέτα, φαγητό ή ποτό, μια οικεία δραστηριότητα ή καθησυχασμό. Μπορεί επίσης να παίζει ρόλο μια αλλαγή στη ρουτίνα ή ένα άγνωστο περιβάλλον. Ρωτήστε ήρεμα το άτομο τι χρειάζεται και ακούστε το, ακόμη κι αν η εξήγησή του δεν είναι ξεκάθαρη. Αποφύγετε να το διορθώνετε ή να έρχεστε σε αντιπαράθεση μαζί του, αν αυτό αυξάνει την αναστάτωσή του· ίσως είναι πιο αποτελεσματικό να αλλάξετε διακριτικά θέμα ή να προτείνετε να περπατήσετε μαζί.

Αν η περιπλάνηση ή η σύγχυση αρχίσει ξαφνικά, αλλάξει αισθητά ή συνοδεύεται από άλλες νέες ανησυχητικές αλλαγές, επικοινωνήστε άμεσα με γιατρό ή άλλον κατάλληλο επαγγελματία υγείας. Μπορεί να αξιολογήσει τι ενδέχεται να συμβάλλει στην κατάσταση και να σας συμβουλεύσει για τα επόμενα βήματα. Αυτός ο οδηγός δεν μπορεί να προσδιορίσει την αιτία.

Καταρτίστε ένα σχέδιο μαζί με το άτομο

Συζητήστε για την ασφάλεια σε μια ήρεμη στιγμή, όχι μόνο όταν τα πράγματα είναι δύσκολα. Συμπεριλάβετε το άτομο όσο θέλει και μπορεί. Ρωτήστε το τι θεωρεί σημαντικό: να βγαίνει μόνο του, να επισκέπτεται ένα οικείο μέρος ή να διατηρήσει την καθημερινή του βόλτα. Συμφωνήστε σε πρακτικούς τρόπους υποστήριξης αυτών των προτιμήσεων, όπως να περπατάτε μαζί σε μια σταθερή ώρα ή να κανονίσετε να επικοινωνείτε για να βλέπετε αν είναι καλά.

Μοιραστείτε το σχέδιο με συγγενείς, έμπιστους γείτονες και όποιον παρέχει φροντίδα, με τη συγκατάθεση του ατόμου όπου είναι δυνατό. Αποφασίστε ποιος θα ανταποκριθεί αν το άτομο φύγει απροσδόκητα, πώς θα επικοινωνείτε μεταξύ σας και ποιος θα καλέσει τις τοπικές υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, αν χρειαστεί. Το Εβδομαδιαίο πρόγραμμα φροντίδας μπορεί να σας βοηθήσει να ξεκαθαρίσετε ποιος είναι διαθέσιμος και πότε.

Φροντίστε οι βασικές πληροφορίες να βρίσκονται σε σημείο όπου μπορείτε να τις εντοπίσετε εύκολα. Το Φύλλο πληροφοριών έκτακτης ανάγκης για ηλικιωμένους ή το Φύλλο επαφών έκτακτης ανάγκης μπορούν να περιλαμβάνουν τρέχοντα στοιχεία επικοινωνίας, μια πρόσφατη φωτογραφία, μέρη που επισκέπτεται συχνά το άτομο, τις προτιμήσεις του στην επικοινωνία και πληροφορίες που μπορεί να βοηθήσουν άλλους να το αναγνωρίσουν. Μοιραστείτε ευαίσθητες πληροφορίες μόνο με όσους τις χρειάζονται και φροντίστε να είναι ενημερωμένες.

Μειώστε τους κινδύνους στο σπίτι χωρίς να δημιουργήσετε νέους

Ελέγξτε το σπίτι και τη διαδρομή προς τον κήπο ή την εξώπορτα. Αναζητήστε εμπόδια στα οποία μπορεί να σκοντάψει κάποιος, ανεπαρκή φωτισμό, πινακίδες που προκαλούν σύγχυση και πόρτες που οδηγούν απευθείας σε πολυσύχναστο δρόμο ή άλλο επικίνδυνο σημείο. Η Λίστα ασφάλειας σπιτιού για ηλικιωμένους μπορεί να σας βοηθήσει να ελέγξετε τον χώρο. Απλές αλλαγές μπορεί να περιλαμβάνουν πιο ευδιάκριτες πινακίδες, ένα φωτάκι νυκτός ή την τοποθέτηση αντικειμένων καθημερινής χρήσης σε σημεία όπου βρίσκονται εύκολα.

Σκεφτείτε προσεκτικά πριν αλλάξετε κλειδαριές, καμουφλάρετε πόρτες ή χρησιμοποιήσετε συναγερμούς. Αυτά μπορεί να μην είναι κατάλληλα για το άτομο, ενώ ένα μέτρο που καθυστερεί την έξοδό του μπορεί επίσης να καθυστερήσει τη βοήθεια σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Μην φράζετε τις εξόδους κινδύνου και μη χρησιμοποιείτε μέτρα που παγιδεύουν κάποιον. Αν εξετάζετε το ενδεχόμενο να περιορίσετε την ελευθερία κινήσεων, ρωτήστε έναν κατάλληλα καταρτισμένο επαγγελματία στην περιοχή σας για ασφαλέστερες εναλλακτικές και για τους κανόνες που ισχύουν εκεί όπου ζείτε. Οι νόμοι και τα πρότυπα σχετικά με τη συγκατάθεση, τη δικαιοπρακτική ικανότητα και τους περιορισμούς διαφέρουν ανά χώρα.

Ορισμένες οικογένειες εξετάζουν το ενδεχόμενο να χρησιμοποιήσουν κάρτα ταυτοποίησης, βραχιόλι ή συσκευή εντοπισμού θέσης. Συζητήστε τις επιλογές με το άτομο και λάβετε υπόψη την άνεσή του, την ιδιωτικότητά του, το αν μπορεί να χρησιμοποιήσει τη συσκευή, τη διάρκεια ζωής της μπαταρίας και το ποιος θα ανταποκριθεί σε μια ειδοποίηση. Αυτά τα μέσα δεν εγγυώνται την ασφάλεια και μπορεί να μην είναι διαθέσιμα ή κατάλληλα παντού. Μια τοπική οργάνωση για την άνοια ή ένας επαγγελματίας φροντίδας μπορεί να γνωρίζει ποιες υπηρεσίες υπάρχουν στην περιοχή σας.

Κάντε τις εξόδους πιο προβλέψιμες

Αν το άτομο απολαμβάνει το περπάτημα, εντάξτε το στην καθημερινότητά του, όπου είναι πρακτικό. Επιλέξτε οικείες, καλά φωτισμένες διαδρομές και συμφωνήστε αν θα το συνοδεύει κάποιος ή θα επικοινωνεί μαζί του για να βλέπει αν είναι καλά. Έχετε έτοιμα ρούχα κατάλληλα για τον καιρό και άνετα παπούτσια. Για τις εξόδους, συμφωνήστε ένα σημείο συνάντησης και έναν απλό τρόπο να ζητήσει βοήθεια. Ένα μέλος της οικογένειας ή ένας συνοδός μπορεί να έχει μαζί του στοιχεία επικοινωνίας έκτακτης ανάγκης και μια πρόσφατη φωτογραφία, λαμβάνοντας υπόψη τις επιθυμίες και την ιδιωτικότητα του ατόμου.

Ενημερώστε έμπιστους γείτονες ή καταστηματάρχες της περιοχής για το τι θα ήταν χρήσιμο να κάνουν αν δουν το άτομο μόνο του ή να δείχνει αβέβαιο. Εξηγήστε τους με ποιον πρέπει να επικοινωνήσουν. Αποφύγετε να μοιραστείτε περισσότερα προσωπικά στοιχεία από όσα χρειάζονται. Αν χρησιμοποιείτε συσκευή ή αντικείμενο ταυτοποίησης, ελέγχετέ το τακτικά και βεβαιωθείτε ότι τα στοιχεία επικοινωνίας είναι ενημερωμένα.

Αν δεν μπορείτε να βρείτε το άτομο

Αν δεν μπορείτε να το εντοπίσετε, ενεργήστε άμεσα. Επικοινωνήστε με τις τοπικές υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης ή την αστυνομία, σύμφωνα με τις διαδικασίες που ισχύουν στη χώρα σας· μην περιμένετε ένα αυθαίρετο χρονικό διάστημα αν πιστεύετε ότι υπάρχει άμεσος κίνδυνος. Ζητήστε από κάποιον άλλο να βοηθήσει, ενώ εσείς ψάχνετε σε κοντινά, οικεία μέρη, εφόσον αυτό είναι ασφαλές.

Δώστε στις αρμόδιες υπηρεσίες μια πρόσφατη φωτογραφία, το όνομα και την περιγραφή του ατόμου, τι φορούσε, πότε και πού το είδαν τελευταία φορά, μέρη όπου μπορεί να κατευθυνθεί και οποιαδήποτε πληροφορία θα μπορούσε να βοηθήσει στην επικοινωνία μαζί του. Ενημερώστε τις αρμόδιες υπηρεσίες για άμεσους κινδύνους ή ανάγκες υποστήριξης. Κρατήστε το τηλέφωνό σας διαθέσιμο και σημειώστε με ποιον επικοινωνήσατε και τι έχετε ελέγξει. Οι τοπικές διαδικασίες για την αναφορά αγνοουμένων και τα εξειδικευμένα προγράμματα υποστήριξης διαφέρουν, γι’ αυτό ρωτήστε εκ των προτέρων τις τοπικές αρχές ή μια οργάνωση για την άνοια πώς να αναφέρετε ένα περιστατικό.

Όταν βρεθεί το άτομο, επικεντρωθείτε πρώτα στην άμεση ευημερία του και στο να το καθησυχάσετε. Όταν ηρεμήσουν τα πράγματα, συζητήστε με το άτομο και την ομάδα φροντίδας τι συνέβη. Σκεφτείτε τι θα μπορούσε να κάνει την επόμενη έξοδο ή ημέρα ασφαλέστερη, αντί να αντιμετωπίσετε το περιστατικό ως αποτυχία.

Ζητήστε υποστήριξη και επανεξετάστε το σχέδιο

Ζητήστε από γιατρό, ειδικό στην άνοια, εργοθεραπευτή ή τοπική υπηρεσία για την άνοια να σας δώσει συμβουλές προσαρμοσμένες στο άτομο και στο σπίτι του. Μπορούν να σας βοηθήσουν να εξετάσετε τις καθημερινές ρουτίνες, τις αλλαγές στον χώρο και τις επιλογές υποστήριξης. Μπορείτε να βρείτε οδηγίες για την περιπλάνηση και την ασφάλεια στο σπίτι από την Alzheimer’s Society, το US National Institute on Aging και την Alzheimer’s Association. Αυτές οι οργανώσεις δραστηριοποιούνται σε διαφορετικές χώρες, γι’ αυτό ελέγξτε ποιες τοπικές υπηρεσίες και κανόνες ισχύουν, αντί να υποθέσετε ότι ένα πρόγραμμα είναι διαθέσιμο εκεί όπου ζείτε.

Επανεξετάστε το σχέδιο μετά από αλλαγή στη ρουτίνα του ατόμου, στην κατάσταση διαβίωσής του, στην κινητικότητά του ή στην ομάδα υποστήριξής του, καθώς και μετά από κάθε περιστατικό. Η φροντίδα κάποιου που μπορεί να απομακρυνθεί περπατώντας μπορεί να είναι κουραστική. Μοιραστείτε τις ευθύνες όπου είναι δυνατό και ρωτήστε τις τοπικές υπηρεσίες για προσωρινή ανακουφιστική φροντίδα ή υποστήριξη φροντιστών. Ένα εφαρμόσιμο σχέδιο θα πρέπει να βοηθά το άτομο να διατηρεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ελευθερία, δίνοντας παράλληλα στα μέλη της οικογένειας σαφή και ρεαλιστικά βήματα που μπορούν να ακολουθήσουν.