Πρώιμα σημάδια άνοιας που συχνά δεν προσέχουν οι οικογένειες

Είναι εύκολο να αποδώσουμε ένα χαμένο ραντεβού, μια επαναλαμβανόμενη ερώτηση ή μια μπερδεμένη συνταγή σε κάτι ασήμαντο. Κάποια αφηρημάδα αποτελεί φυσιολογικό μέρος της γήρανσης, και ένα περιστατικό δεν σημαίνει ότι κάποιος έχει άνοια. Αυτό που χρειάζεται προσοχή είναι μια αισθητή, συνεχιζόμενη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο το άτομο διαχειρίζεται συνήθως τη ζωή του —ιδίως όταν αρχίζει να επηρεάζει τις καθημερινές δραστηριότητες.

Η άνοια είναι ένας γενικός όρος για παθήσεις που επηρεάζουν τη μνήμη, τη σκέψη και την ικανότητα διαχείρισης των καθημερινών δραστηριοτήτων. Δεν αποτελεί φυσιολογικό ή αναπόφευκτο μέρος της γήρανσης, ενώ τα σημάδια μπορεί να διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Τα παραδείγματα που ακολουθούν είναι λόγοι για να παρατηρήσετε αλλαγές και να ζητήσετε συμβουλή, όχι τρόπος για να διαγνώσετε κάποιον. Η επισκόπηση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την άνοια και ο κατάλογος προειδοποιητικών σημείων της Ένωσης Αλτσχάιμερ περιγράφουν μια σειρά από πιθανές αλλαγές.

Αλλαγές που μπορεί να περάσουν απαρατήρητες από την οικογένεια

Επαναλαμβάνει ερωτήσεις ή χάνει τον ειρμό

Το άτομο μπορεί να κάνει την ίδια ερώτηση αρκετές φορές, να ξεχνά μια πρόσφατη συζήτηση ή να βασίζεται όλο και περισσότερο σε υπενθυμίσεις για πράγματα που παλαιότερα διαχειριζόταν χωρίς βοήθεια. Το μοτίβο έχει μεγαλύτερη σημασία από μια περιστασιακή αφηρημάδα. Παρατηρήστε αν θυμάται την απάντηση αργότερα ή αν οι ίδιες πληροφορίες μοιάζουν να χάνονται γρήγορα από τη μνήμη του.

Δυσκολεύεται με γνώριμες δραστηριότητες

Δραστηριότητες που παλαιότερα γίνονταν αυτόματα μπορεί να απαιτούν πολύ περισσότερο χρόνο ή να προκαλούν σύγχυση: η προετοιμασία ενός γνώριμου φαγητού, η ακολούθηση μιας γνωστής διαδρομής, η χρήση μιας οικιακής συσκευής ή η παρακολούθηση των τακτικών λογαριασμών. Τα μέλη της οικογένειας μπορεί διακριτικά να αναλαμβάνουν αυτές τις δραστηριότητες, με αποτέλεσμα η δυσκολία να παραμένει κρυφή. Ρωτήστε αν το άτομο τα καταφέρνει όπως συνήθως, αντί να κρίνετε με βάση το αν τελικά ολοκληρώνεται η δραστηριότητα.

Δυσκολεύεται περισσότερο με τον προγραμματισμό, τα χρήματα ή την κρίση

Μπορεί να παρατηρήσετε δυσκολία στην ακολουθία μιας σειράς βημάτων, στην παρακολούθηση ημερομηνιών, στη σύγκριση επιλογών ή στη διαχείριση συνηθισμένων εγγράφων. Ασυνήθιστες αγορές, απλήρωτοι λογαριασμοί ή δυσκολία στην κατανόηση μιας γνώριμης συναλλαγής μπορεί να είναι ενδείξεις αλλαγής στον τρόπο σκέψης. Αυτά τα ζητήματα μπορεί να έχουν πολλές εξηγήσεις, γι’ αυτό καταγράψτε τι συνέβη χωρίς να θεωρείτε δεδομένη την αιτία.

Δυσκολεύεται να βρει λέξεις ή να παρακολουθήσει τη συζήτηση

Το άτομο μπορεί να σταματά συχνά για να βρει μια λέξη, να χρησιμοποιεί λιγότερο συγκεκριμένες ονομασίες για γνώριμα αντικείμενα, να χάνει τον ειρμό στη μέση μιας πρότασης ή να δυσκολεύεται περισσότερο να παρακολουθήσει συζητήσεις με πολλά άτομα. Η απώλεια ακοής, η κούραση ή ο θόρυβος στον χώρο μπορούν επίσης να δυσκολέψουν τη συζήτηση. Παρατηρήστε αν το πρόβλημα επιμένει και εμφανίζεται σε διαφορετικές περιστάσεις.

Χάνει αντικείμενα σε ασυνήθιστα μέρη

Σχεδόν όλοι χάνουν πού και πού τα κλειδιά τους. Ένα πιο ανησυχητικό μοτίβο μπορεί να είναι να αφήνει αντικείμενα σε απρόσμενα μέρη, να μην μπορεί να ανασυνθέσει τα βήματά του ή να πιστεύει ότι κάποιος πήρε ένα αντικείμενο αφού δεν μπορεί να το βρει. Προσπαθήστε να αντιδράσετε ήρεμα· πιθανότατα δεν θα βοηθήσει να διαφωνήσετε για το τι συνέβη. Σημειώστε τα επαναλαμβανόμενα περιστατικά και τι φαίνεται να προηγήθηκε.

Αλλαγές στην αντίληψη του χρόνου ή του χώρου ή στις γνώριμες συνήθειες

Το άτομο μπορεί να χάνει την αίσθηση της ημέρας, να μην είναι βέβαιο για το πού βρίσκεται ή να δυσκολεύεται να προσανατολιστεί σε ένα μέρος που γνωρίζει καλά. Μπορεί επίσης να δυσκολεύεται να παρακολουθήσει τα ραντεβού ή τη σειρά των γεγονότων. Ένα μεμονωμένο μπέρδεμα δεν αποδεικνύει ότι υπάρχει άνοια, αλλά ο επαναλαμβανόμενος αποπροσανατολισμός αξίζει να συζητηθεί με επαγγελματία υγείας.

Αποσύρεται ή μοιάζει διαφορετικό από τον εαυτό του

Κάποιοι άνθρωποι χάνουν την αυτοπεποίθησή τους, αγχώνονται για δραστηριότητες που παλαιότερα απολάμβαναν, γίνονται ευερέθιστοι ή ασυνήθιστα καχύποπτοι ή δείχνουν λιγότερο ενδιαφέρον να βλέπουν άλλους. Οι οικογένειες μπορεί να αποδώσουν αυτές τις αλλαγές στην προσωπικότητα, στο πένθος, στην πεσμένη διάθεση, στο άγχος ή στην απογοήτευση. Οι αλλαγές στη διάθεση και στη συμπεριφορά μπορεί να έχουν πολλές αιτίες· αναφέρετέ τες μαζί με τυχόν αλλαγές στη μνήμη ή στις καθημερινές δεξιότητες.

Αναζητήστε ένα μοτίβο, όχι ένα μεμονωμένο λάθος

Μπορεί να σας βοηθήσει να αναρωτηθείτε:

• Είναι κάτι καινούργιο ή διαφέρει σαφώς από τον συνηθισμένο τρόπο με τον οποίο τα καταφέρνει;
• Συμβαίνει επανειλημμένα ή γίνεται πιο αισθητό με την πάροδο του χρόνου;
• Επηρεάζει την ανεξαρτησία, την ασφάλεια, τις σχέσεις ή τις καθημερινές υποχρεώσεις;
• Έχουν παρατηρήσει την ίδια αλλαγή και άλλα άτομα που το γνωρίζουν καλά;

Μια σύντομη καταγραφή μπορεί να κάνει πιο χρήσιμη τη συζήτηση με έναν επαγγελματία υγείας. Σημειώστε τι συνέβη, πότε, πόσο συχνά και τι επίδραση είχε. Αποφύγετε χαρακτηρισμούς όπως «απρόσεκτος» ή «μπερδεμένος»· τα συγκεκριμένα παραδείγματα συζητιούνται ευκολότερα. Ο Δημιουργός ημερολογίου φροντιστή μπορεί να βοηθήσει στην οργάνωση των παρατηρήσεων, ενώ το Ημερολόγιο συμπεριφοράς και διάθεσης προσφέρει έναν εκτυπώσιμο τρόπο καταγραφής των αλλαγών. Κρατήστε τις καταγραφές ιδιωτικές και, όπου είναι δυνατό, συμπεριλάβετε το άτομο στις αποφάσεις.

Πώς να εκφράσετε την ανησυχία σας

Επιλέξτε μια ήρεμη, ιδιωτική στιγμή. Ξεκινήστε αναφέροντας μια συγκεκριμένη παρατήρηση και δείχνοντας ενδιαφέρον, όχι καταλήγοντας σε συμπέρασμα: «Παρατήρησα ότι δυσκολεύεσαι περισσότερο να παρακολουθείς τα ραντεβού. Θα ήθελες να το συζητήσουμε με έναν γιατρό;» Δώστε του χρόνο να απαντήσει. Αν δεν αισθάνεται άνετα, θα μπορούσατε να προτείνετε να πάτε μαζί σε ένα ραντεβού ή να ρωτήσετε αν θα προτιμούσε να μιλήσει σε κάποιο άτομο που εμπιστεύεται.

Ενθαρρύνετέ το να αξιολογηθεί από γιατρό ή άλλον κατάλληλα καταρτισμένο επαγγελματία υγείας. Ο επαγγελματίας μπορεί να ρωτήσει για τις αλλαγές, να εξετάσει το ιατρικό ιστορικό και να διερευνήσει πιθανές αιτίες. Τα προβλήματα μνήμης ή σκέψης δεν οφείλονται πάντα σε άνοια· μπορεί να συμβάλλουν άλλα ζητήματα υγείας ή περιστάσεις και ένας επαγγελματίας μπορεί να κρίνει ποιες εξετάσεις είναι κατάλληλες. Φέρτε τις σημειώσεις σας και, αν συμφωνεί το άτομο, παραδείγματα από κάποιον που γνωρίζει τις συνήθεις ικανότητές του. Το Φύλλο προετοιμασίας ραντεβού μπορεί να σας βοηθήσει να καταγράψετε ερωτήσεις και παρατηρήσεις.

Οι διαδρομές φροντίδας διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Ανάλογα με τον τόπο κατοικίας σας, πρώτο σημείο επικοινωνίας μπορεί να είναι ο οικογενειακός γιατρός, ένας γενικός γιατρός, ένα κέντρο πρωτοβάθμιας φροντίδας ή μια τοπική υπηρεσία υγείας. Η αξιολόγηση, οι παραπομπές, η υποστήριξη στην κοινότητα και η πρόσβαση στις υπηρεσίες οργανώνονται διαφορετικά σε κάθε χώρα, γι’ αυτό ρωτήστε τις τοπικές υπηρεσίες υγείας ή κοινωνικής φροντίδας τι είναι διαθέσιμο. Μην βασίζεστε στις ονομασίες υπηρεσιών ή στους κανόνες επιλεξιμότητας μιας άλλης χώρας.

Πότε να ζητήσετε άμεσα βοήθεια

Μια σταδιακή αλλαγή που εξελίσσεται σε διάστημα μηνών διαφέρει από τη σύγχυση που εμφανίζεται ξαφνικά ή από μια γρήγορη αλλαγή μέσα σε ώρες ή ημέρες. Η ξαφνική σύγχυση μπορεί να έχει αιτίες που απαιτούν άμεση ιατρική αξιολόγηση. Επικοινωνήστε άμεσα με επαγγελματία υγείας ή με την τοπική υπηρεσία επειγόντων περιστατικών αν κάποιος αποπροσανατολιστεί ξαφνικά, δεν μπορεί να παρακολουθήσει τι συμβαίνει ή παρουσιάσει απότομη αλλαγή σε σχέση με τη συνηθισμένη του κατάσταση. Αν υπάρχει άμεσος κίνδυνος, καλέστε τον τοπικό αριθμό έκτακτης ανάγκης. Μην υποθέσετε ότι μια ξαφνική αλλαγή σημαίνει απλώς ότι επιδεινώνεται η άνοια.

Στόχος δεν είναι να παρακολουθείτε κάθε μικρό λάθος ή να αναλαμβάνετε πρόωρα τα πάντα. Είναι να παρατηρείτε τις σημαντικές αλλαγές, να δίνετε χώρο στην οπτική του ατόμου και να το βοηθάτε να λάβει την κατάλληλη αξιολόγηση. Οι έγκαιρες, διακριτικές συζητήσεις μπορούν να διευκολύνουν τις οικογένειες να κατανοήσουν ποια υποστήριξη μπορεί να είναι χρήσιμη στη συνέχεια.