Dementie en dwaalgedrag: zo houd je iemand veilig

Rondlopen of proberen het huis te verlaten kan verschillende oorzaken hebben wanneer iemand dementie heeft. Misschien zoekt diegene een vertrouwde plek, volgt diegene een oude routine, voelt diegene zich onrustig of probeert diegene een behoefte te vervullen die moeilijk onder woorden te brengen is. Dat kan voor familieleden verontrustend zijn, maar met belangstelling en een plan reageren werkt meestal beter dan in discussie gaan of iemand de schuld geven.

Er is geen aanpak die voor iedereen geschikt is. Maak samen met de persoon, het zorgteam en lokale dementiediensten een plan dat rekening houdt met diens voorkeuren en past bij uw huis en omgeving. Richtlijnen en beschikbare diensten verschillen per land.

Let eerst op patronen

Let op wanneer de persoon naar buiten wil, waar diegene naartoe lijkt te gaan en wat eraan voorafging. Een eenvoudig logboek kan helpen patronen te herkennen zonder ervan uit te gaan dat u de reden kent. Noteer het tijdstip, de activiteit, wie erbij was, wat de persoon zei of deed en wat leek te helpen. Een Dagboekgenerator voor mantelzorgers of een Gedrags- en stemmingslogboek kan familieleden helpen observaties met elkaar te delen.

Denk aan mogelijke dagelijkse behoeften: een wandeling, gezelschap, naar het toilet gaan, eten of drinken, een vertrouwde activiteit of geruststelling. Ook een verandering in de routine of een onbekende omgeving kan meespelen. Vraag rustig wat de persoon nodig heeft en luister, ook als de uitleg niet duidelijk is. Verbeter of confronteer de persoon niet als diegene daardoor meer van streek raakt; voorzichtig van onderwerp veranderen of voorstellen om samen te wandelen werkt misschien beter.

Neem direct contact op met een arts of andere passende zorgverlener als het rondlopen of de verwardheid plotseling begint, duidelijk verandert of samengaat met andere nieuwe zorgen. Zij kunnen beoordelen wat eraan kan bijdragen en advies geven over vervolgstappen. Deze gids kan de oorzaak niet vaststellen.

Maak samen met de persoon een plan

Praat op een rustig moment over veiligheid, niet alleen wanneer het moeilijk gaat. Betrek de persoon er zo veel bij als diegene wil en kan. Vraag wat belangrijk voor diegene is: zelfstandig naar buiten kunnen, een vertrouwde plek bezoeken of dagelijks een wandeling maken. Spreek praktische manieren af om die voorkeuren te ondersteunen, zoals op een vast tijdstip samen wandelen of een moment afspreken om te controleren hoe het gaat.

Deel het plan waar mogelijk met instemming van de persoon met familieleden, vertrouwde buren en iedereen die zorg verleent. Spreek af wie reageert als de persoon onverwacht weggaat, hoe u contact met elkaar opneemt en wie zo nodig de lokale hulpdiensten belt. Een Weekroosterplanner voor zorg kan helpen duidelijk te maken wie wanneer beschikbaar is.

Zorg dat belangrijke informatie makkelijk te vinden is. Een Noodinformatieblad voor ouderen of Noodcontactenlijst kan actuele contactgegevens, een recente foto, plekken die de persoon vaak bezoekt, communicatievoorkeuren en informatie waarmee anderen de persoon kunnen herkennen bevatten. Deel gevoelige informatie alleen met mensen die deze nodig hebben en houd de informatie actueel.

Beperk risico’s thuis zonder nieuwe risico’s te veroorzaken

Loop door het huis en bekijk de route naar de tuin of voordeur. Let op struikelgevaar, slechte verlichting, verwarrende aanwijzingen en deuren die direct uitkomen op een drukke weg of een ander gevaar. Een Checklist veilig wonen voor ouderen kan helpen de woning te beoordelen. Eenvoudige aanpassingen kunnen bestaan uit duidelijkere aanwijzingen, een nachtlampje of veelgebruikte spullen op een goed vindbare plek leggen.

Denk goed na voordat u sloten verandert, deuren camoufleert of alarmen gebruikt. Dit is misschien niet geschikt voor de persoon, en een maatregel die diegene tegenhoudt, kan ook hulp bij een noodgeval vertragen. Blokkeer geen nooduitgangen en gebruik geen maatregel waardoor iemand opgesloten raakt. Vraag een gekwalificeerde lokale professional naar veiligere alternatieven en de regels in uw omgeving als u beperkingen overweegt. Wetten en normen voor toestemming, wilsbekwaamheid en beperkingen verschillen per land.

Sommige families overwegen een identiteitskaart, armband of locatieapparaat. Bespreek de mogelijkheden met de persoon en houd rekening met diens comfort, privacy en vermogen om het apparaat te gebruiken, de batterijduur en wie op een melding reageert. Deze hulpmiddelen bieden geen garantie op veiligheid en zijn mogelijk niet overal beschikbaar of geschikt. Een lokale dementieorganisatie of zorgverlener weet misschien welke diensten er in uw omgeving zijn.

Maak tijd buiten voorspelbaarder

Als de persoon graag wandelt, plan dat dan waar mogelijk in het dagritme in. Kies vertrouwde, goed verlichte routes en spreek af of iemand meegaat of contact opneemt om te controleren hoe het gaat. Leg kleding die geschikt is voor het weer en passend schoeisel klaar. Spreek voor uitstapjes een ontmoetingsplek en een eenvoudige manier om hulp te vragen af. Een familielid of begeleider kan contactgegevens voor noodgevallen en een recente foto bij zich dragen, rekening houdend met de wensen en privacy van de persoon.

Vertel vertrouwde buren of winkeliers in de buurt wat ze het beste kunnen doen als ze de persoon alleen zien of merken dat diegene onzeker lijkt. Leg uit met wie ze contact moeten opnemen. Deel niet meer persoonlijke informatie dan nodig is. Controleer een apparaat of identiteitsmiddel regelmatig als u dat gebruikt en zorg dat de contactgegevens actueel zijn.

Als u de persoon niet kunt vinden

Handel snel als u de persoon niet kunt vinden. Neem volgens de procedures in uw land contact op met de lokale hulpdiensten of politie; wacht niet een willekeurig aantal uren als u denkt dat er direct gevaar is. Vraag iemand anders om te helpen terwijl u, als dat veilig kan, in de buurt zoekt op vertrouwde plekken.

Geef de hulpverleners een recente foto, de naam en beschrijving van de persoon, wat diegene droeg, wanneer en waar diegene voor het laatst is gezien, plekken waar diegene naartoe kan gaan en informatie die kan helpen om met diegene te communiceren. Vertel de hulpverleners over direct gevaar of ondersteuningsbehoeften. Houd uw telefoon beschikbaar en noteer met wie contact is opgenomen en wat er is gecontroleerd. Lokale procedures voor vermiste personen en gespecialiseerde ondersteuningsprogramma’s verschillen. Vraag daarom vooraf aan uw lokale autoriteiten of dementieorganisatie hoe u een zorgelijke situatie meldt.

Richt u er na het terugvinden eerst op dat het direct goed gaat met de persoon en dat diegene gerustgesteld wordt. Bespreek, als alles weer rustig is, met de persoon en het zorgteam wat er is gebeurd. Bedenk wat de volgende wandeling of dag veiliger kan maken, in plaats van het incident als een mislukking te zien.

Vraag om ondersteuning en bekijk het plan opnieuw

Vraag een arts, dementiespecialist, ergotherapeut of lokale dementiedienst om advies dat is afgestemd op de persoon en diens woning. Zij kunnen u helpen nadenken over dagelijkse routines, aanpassingen in de omgeving en ondersteuningsmogelijkheden. Informatie over rondlopen en veiligheid thuis vindt u bij de Alzheimer’s Society, het US National Institute on Aging en de Alzheimer’s Association. Deze organisaties zijn actief in verschillende landen. Controleer daarom welke lokale diensten en regels voor u gelden en ga er niet van uit dat een programma beschikbaar is in uw omgeving.

Bekijk het plan opnieuw na een verandering in de routine, woonsituatie, mobiliteit of het zorgteam van de persoon en na elk incident. Zorgen voor iemand die mogelijk wegloopt, kan vermoeiend zijn. Verdeel de verantwoordelijkheid waar mogelijk en vraag lokale diensten naar respijtzorg of ondersteuning voor mantelzorgers. Een werkbaar plan helpt de persoon zo veel mogelijk vrijheid te behouden en geeft familieleden tegelijk duidelijke, haalbare stappen om te volgen.