Demencja i wędrowanie: jak zadbać o bezpieczeństwo bliskiej osoby

Oddalanie się lub próby opuszczenia domu przez osobę z demencją mogą mieć wiele przyczyn. Może ona szukać znajomego miejsca, kierować się dawnym zwyczajem, odczuwać niepokój albo próbować zaspokoić potrzebę, której nie potrafi łatwo wyjaśnić. Dla rodziny może to być źródłem zmartwień, ale zwykle bardziej pomaga reagowanie z ciekawością i planowanie niż kłótnie czy obwinianie.

Nie ma jednego rozwiązania, które sprawdzi się u wszystkich. Opracuj plan wspólnie z tą osobą, jej zespołem opiekuńczym i lokalnymi placówkami świadczącymi pomoc osobom z demencją. Plan powinien uwzględniać jej preferencje oraz warunki w domu i okolicy. Zalecenia i dostępne usługi różnią się w zależności od kraju.

Zacznij od obserwowania powtarzających się sytuacji

Zwróć uwagę, kiedy osoba chce wyjść, dokąd wydaje się zmierzać i co wydarzyło się wcześniej. Prosty zapis może pomóc dostrzec powtarzające się sytuacje, bez zakładania, że znasz ich przyczynę. Zanotuj godzinę, wykonywaną czynność, obecne osoby, to, co osoba powiedziała lub zrobiła, oraz to, co zdawało się jej pomóc. Generator dziennika opiekuna lub Dzienniczek zachowania i nastroju mogą ułatwić rodzinie dzielenie się obserwacjami.

Weź pod uwagę codzienne potrzeby: spacer, towarzystwo, skorzystanie z toalety, jedzenie lub picie, znajome zajęcie albo poczucie bezpieczeństwa. Znaczenie może mieć również zmiana rutyny lub nieznane otoczenie. Spokojnie zapytaj tę osobę, czego potrzebuje, i wysłuchaj jej, nawet jeśli nie potrafi jasno tego wyjaśnić. Jeśli poprawianie lub konfrontowanie jej nasila niepokój, unikaj tego; lepiej może zadziałać łagodna zmiana tematu albo propozycja wspólnego spaceru.

Jeśli oddalanie się lub dezorientacja pojawią się nagle, wyraźnie się nasilą albo towarzyszyć im będą inne nowe niepokojące objawy, niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem lub innym odpowiednim pracownikiem ochrony zdrowia. Może on ocenić możliwe przyczyny i doradzić, co zrobić dalej. Ten poradnik nie pozwala ustalić przyczyny.

Opracuj plan wspólnie z tą osobą

Porozmawiajcie o bezpieczeństwie w spokojnym momencie, a nie tylko wtedy, gdy sytuacja jest trudna. Włącz tę osobę w rozmowę w takim stopniu, w jakim sobie tego życzy i na ile jest w stanie uczestniczyć. Zapytaj, co jest dla niej ważne: samodzielne wychodzenie na zewnątrz, odwiedzanie znajomego miejsca czy codzienny spacer. Uzgodnijcie praktyczne sposoby wspierania tych potrzeb, na przykład wspólny spacer o stałej porze lub umówienie się na kontakt kontrolny.

Jeśli to możliwe, za zgodą tej osoby przekaż plan krewnym, zaufanym sąsiadom i wszystkim, którzy zapewniają jej opiekę. Ustalcie, kto zareaguje, jeśli osoba niespodziewanie wyjdzie, jak będziecie się ze sobą kontaktować i kto w razie potrzeby zadzwoni pod lokalny numer alarmowy. Tygodniowy grafik opieki może pomóc ustalić, kto i kiedy jest dostępny.

Przechowuj najważniejsze informacje w łatwo dostępnym miejscu. Karta informacji alarmowych dla seniora lub Lista kontaktów alarmowych mogą zawierać aktualne dane kontaktowe, aktualne zdjęcie, miejsca, które osoba często odwiedza, jej preferencje dotyczące komunikacji oraz informacje, które mogą pomóc innym ją rozpoznać. Wrażliwe informacje udostępniaj tylko osobom, które ich potrzebują, i aktualizuj je na bieżąco.

Ogranicz ryzyko w domu, nie stwarzając przy tym nowych zagrożeń

Obejdź dom i sprawdź drogę do ogrodu lub drzwi wejściowych. Zwróć uwagę na przeszkody, o które można się potknąć, słabe oświetlenie, niejasne oznaczenia oraz drzwi prowadzące bezpośrednio na ruchliwą ulicę lub w inne niebezpieczne miejsce. Lista kontrolna bezpieczeństwa w domu seniora może pomóc w ocenie przestrzeni. Proste zmiany mogą obejmować czytelniejsze oznaczenia, lampkę nocną lub przechowywanie często używanych przedmiotów w łatwo dostępnym miejscu.

Zastanów się dokładnie, zanim zmienisz zamki, zamaskujesz drzwi lub zainstalujesz alarmy. Takie rozwiązania mogą nie być odpowiednie dla tej osoby, a zabezpieczenie, które opóźni jej wyjście, może również opóźnić udzielenie pomocy w nagłym wypadku. Nie blokuj wyjść ewakuacyjnych ani nie stosuj rozwiązań, które mogą kogoś uwięzić. Jeśli rozważasz ograniczenia, zapytaj wykwalifikowanego lokalnego specjalistę o bezpieczniejsze rozwiązania oraz przepisy obowiązujące w miejscu zamieszkania. Przepisy i standardy dotyczące zgody, zdolności do podejmowania decyzji i stosowania ograniczeń różnią się w zależności od kraju.

Niektóre rodziny rozważają kartę identyfikacyjną, bransoletkę lub urządzenie lokalizujące. Omów możliwe rozwiązania z tą osobą i weź pod uwagę jej wygodę, prywatność, możliwość korzystania z urządzenia, czas pracy baterii oraz to, kto zareaguje na alarm. Takie narzędzia nie gwarantują bezpieczeństwa i mogą nie być dostępne lub odpowiednie w każdym miejscu. Lokalna organizacja zajmująca się demencją lub pracownik opieki może wiedzieć, jakie usługi są dostępne w okolicy.

Zaplanuj przewidywalne wyjścia na zewnątrz

Jeśli osoba lubi spacery, w miarę możliwości uwzględnij je w planie dnia. Wybieraj dobrze znane, dobrze oświetlone trasy i ustalcie, czy ktoś będzie jej towarzyszyć, czy też będzie się z nią kontaktować, by sprawdzić, czy wszystko w porządku. Przygotuj odpowiednie do pogody ubranie i wygodne obuwie. Przed wyjściem ustalcie miejsce spotkania i prosty sposób poproszenia o pomoc. Członek rodziny lub osoba towarzysząca może mieć przy sobie dane kontaktowe na wypadek nagłej sytuacji i aktualne zdjęcie, zgodnie z życzeniami tej osoby i z poszanowaniem jej prywatności.

Powiedz zaufanym sąsiadom lub pracownikom pobliskich sklepów, jak mogą pomóc, jeśli zobaczą tę osobę samą lub sprawiającą wrażenie zagubionej. Wyjaśnij, z kim powinni się skontaktować. Nie udostępniaj więcej informacji osobistych, niż to konieczne. Jeśli korzystacie z urządzenia lub przedmiotu identyfikacyjnego, regularnie sprawdzaj, czy działa, i upewnij się, że dane kontaktowe są aktualne.

Jeśli nie możesz znaleźć tej osoby

Jeśli nie możesz jej znaleźć, działaj szybko. Skontaktuj się z lokalnymi służbami ratunkowymi lub policją, zgodnie z procedurami obowiązującymi w Twoim kraju. Jeśli uważasz, że grozi jej bezpośrednie niebezpieczeństwo, nie czekaj przez arbitralnie wyznaczony czas. Jeśli to bezpieczne, poproś kogoś o pomoc, a samodzielnie sprawdź pobliskie, dobrze znane tej osobie miejsca.

Przekaż służbom aktualne zdjęcie, imię i nazwisko oraz opis tej osoby, informację, w co była ubrana, kiedy i gdzie widziano ją ostatnio, dokąd może się udać, a także wszelkie informacje, które mogą pomóc nawiązać z nią kontakt. Powiedz służbom o bezpośrednich zagrożeniach lub potrzebie wsparcia. Miej telefon przy sobie i zapisuj, z kim już się skontaktowano oraz jakie miejsca sprawdzono. Lokalne procedury zgłaszania zaginięć i specjalne programy wsparcia są różne, dlatego z wyprzedzeniem zapytaj lokalne władze lub organizację zajmującą się demencją, jak zgłosić niepokojącą sytuację.

Gdy osoba zostanie odnaleziona, najpierw zadbaj o jej bezpośrednie potrzeby i zapewnij ją, że jest bezpieczna. Kiedy sytuacja się uspokoi, omówcie przebieg zdarzenia z tą osobą i zespołem opiekuńczym. Zastanówcie się, co może zwiększyć bezpieczeństwo podczas kolejnego wyjścia lub następnego dnia, zamiast traktować to zdarzenie jak porażkę.

Skorzystaj ze wsparcia i uaktualniaj plan

Poproś lekarza, specjalistę w dziedzinie demencji, terapeutę zajęciowego lub lokalną placówkę zajmującą się demencją o poradę dostosowaną do potrzeb tej osoby i warunków w jej domu. Mogą pomóc w przemyśleniu codziennej rutyny, zmian w otoczeniu i dostępnych form wsparcia. Wskazówki dotyczące oddalania się i bezpieczeństwa w domu można znaleźć na stronach Alzheimer’s Society, Amerykańskiego Narodowego Instytutu ds. Starzenia się (US National Institute on Aging) oraz Alzheimer’s Association. Organizacje te działają w różnych krajach, dlatego sprawdź dostępność lokalnych usług i obowiązujące przepisy, zamiast zakładać, że dany program jest dostępny w Twojej okolicy.

Uaktualnij plan po zmianie codziennej rutyny, sytuacji mieszkaniowej, sprawności ruchowej lub zespołu opiekuńczego tej osoby, a także po każdym incydencie. Opieka nad osobą, która może się oddalić, bywa męcząca. Jeśli to możliwe, podziel się obowiązkami i zapytaj lokalne placówki o opiekę wytchnieniową lub wsparcie dla opiekunów. Dobry, możliwy do realizacji plan powinien pomagać tej osobie zachować jak najwięcej swobody, a członkom rodziny zapewniać jasne i realistyczne wskazówki.