Yaşlılarda düşmeleri önleme: bakım verenler için kontrol listesi

Düşme, fiziksel güvenliğin yanı sıra kişinin kendine güvenini de etkileyebilir. Her riski ortadan kaldıramazsınız; ancak günlük hareketleri daha güvenli hâle getirebilir ve değişiklikleri erken fark edebilirsiniz. Önce kişinin kendi önceliklerini öğrenin: Nelerin zor ya da endişe verici olduğunu sorun ve kontrolü elinize almak yerine değişiklikleri birlikte yapın.

Düşme riskleri zaman içinde değişebilir. Yaralanma olmasa bile ramak kala yaşanan yeni bir olay, yürüme biçiminde değişiklik ya da merdivenlerde giderek artan tereddüt dikkate alınmalıdır. Dünya Sağlık Örgütü, düşmelerin birden fazla etkene bağlı olabileceğini; bu nedenle önlemenin çoğu zaman günlük yaşamın birden fazla yönünü değerlendirmeyi gerektirdiğini açıklıyor (DSÖ: Düşmeler).

Ev ve günlük rutinler için pratik bir kontrol listesi

Evi birlikte, sakin bir zamanda gözden geçirin. Yaşlı kişiye nerelerde kendini en dengesiz hissettiğini sorun ve en sık kullandığı güzergâhları kontrol edin: yatak ile banyo arası, mutfak ile masa arası ve girişler ya da merdivenler.

Geçiş yollarını açık tutun

• Yollara takılma tehlikesi oluşturan gevşek halıları, yerdeki kabloları, dağınıklığı ve diğer eşyaları kaldırın. Halının kalması gerekiyorsa daha güvenli seçenekler için yerel bir ergoterapiste veya ilgili başka bir uzmana danışın.
• Sık kullanılan eşyaları kolayca ulaşılabilecek yerlere koyun. Gerekli eşyaları yüksekte ya da kişinin eğilmesini, uzanmasını veya tırmanmasını gerektirecek yerlere koymayın.
• Merdivenleri ve koridorları rahatça geçilebilecek şekilde düzenleyin. Küpeştelerin sağlam olduğundan ve üzerlerinde eşya bulunmadığından emin olun.
• Basamakların ve zemin seviyesi değişikliklerinin, gece de dâhil, kolayca görülebilmesini sağlayacak aydınlatma kullanın. Yatağın yakınına, kişinin ulaşabileceği bir ışık kaynağı koyun.

Günlük işleri kolaylaştırın

• Banyo yüzeylerinin ve girişlerin ıslak ya da kaygan bırakılmadığını kontrol edin. Uygun tutunma barları veya başka ekipmanlar için neyin uygun olacağını tahmin etmek yerine bir sağlık uzmanına danışın.
• Ayağa iyi oturan, sağlam ve bağcığı ya da başka bir sabitleme mekanizması bulunan, tabanı kaymayan ayakkabılar seçin. Kaygan zeminlerde çorapla yürümekten kaçının.
• Özellikle kişi yalnızken, yardım çağırmak için kullanabileceği bir telefonu veya başka bir aracı elinin altında bulundurun.
• Geçişler için acele edilmeyecek şekilde plan yapın. Kişi ayağa kalkarken veya yürürken kendini dengesiz hissediyorsa duraklayın ve hızı onun belirlemesine izin verin. Hangi desteğin uygun olduğunu bir sağlık uzmanına sorun.

Oda oda kontrolü düzenlemek için Yaşlılar için ev güvenliği kontrol listesi belgesini kullanabilirsiniz. ABD Ulusal Yaşlanma Enstitüsü de düşmeleri önlemeye yönelik çalışmaların parçası olarak evdeki tehlikelerin, görmenin ve ilaçların gözden geçirilmesini öneriyor (NIA: Yaşlı yetişkinlerde düşmeler ve kırıklar).

Değişiklikleri fark edin ve değerlendirme isteyin

Ciddi bir düşme yaşanmasını beklemek yerine tekrarlayan işaretlere dikkat edin. Ramak kala olayları, ayağa kalkma veya yürümede yeni güçlükleri, mobilyalara tutunmayı, bazı etkinliklerden kaçınmayı ya da günlük işlerde daha fazla yardıma ihtiyaç duymayı not edin. Kişi yaralanmamış olsa bile kendine güvenindeki değişiklik önemli olabilir.

Kişi düştüyse, tekrar tekrar ramak kala olay yaşadıysa, dengesinde veya yürümesinde belirgin bir değişiklik olduysa ya da günlük güvenliğiyle ilgili yeni bir endişe varsa doktoruyla veya uygun başka bir sağlık uzmanıyla görüşün. Hareket kabiliyeti, görme, işitme, ayakkabı, sağlık sorunları veya ilaçlarla ilgili bir değerlendirmenin yararlı olup olmayacağını sorun. Bazı ilaçlar baş dönmesine veya dengesizliğe yol açabilir; ancak ilacı yazan doktorun ya da eczacının önerisi olmadan ilaçları bırakmayın veya değiştirmeyin.

Kişi için hangi tür etkinliklerin güvenli ve uygun olduğunu sorun. Hareketli kalmak güç ve dengeyi destekleyebilir; ancak doğru etkinlik kişinin durumuna bağlıdır. Bir doktor, fizyoterapist veya başka bir yetkin uzman uygun bir yaklaşım planlamaya yardımcı olabilir. Rehberlik almadan kişinin alışık olmadığı egzersizleri veya ekipmanları denemesini teşvik etmeyin.

Randevuya giderken somut örnekler götürün: Düşmenin veya ramak kala olayın ne zaman yaşandığı, kişinin o sırada ne yaptığı ve o gün herhangi bir şeyin farklı görünüp görünmediği. Düşme kaydı bu bilgileri not etmenize yardımcı olabilir; randevu hazırlık formu ise sorularınızı düzenlemenizi sağlayabilir.

Düşmeden sonra ne yapmalı?

Öncelikle kişinin tepki verip vermediğini ve acil bir tehlike olup olmadığını kontrol edin. Ciddi şekilde yaralanmış olabileceği veya kaldırmanın ikinizden birine zarar verebileceği durumlarda onu kaldırmak için acele etmeyin. Kişi ağır yaralandıysa, ayağa kalkamıyorsa, şiddetli ağrısı veya kanaması varsa, aniden kafası karışmış görünüyorsa ya da ciddi bir yaralanmadan şüpheleniyorsanız yerel acil numarayı arayın. Ne yapacağınızdan emin değilseniz, yönlendirme almak için yerel acil sağlık hizmetleriyle iletişime geçin.

Başını çarptıysa veya düşmeden sonra endişe verici belirtiler ortaya çıkarsa vakit kaybetmeden tıbbi yardım alın. Görünür bir yaralanma olmasa bile düşme hakkında doktoruna veya bakım ekibine bilgi verin; özellikle bu ilk düşmesi değilse ya da hareketlerinde değişiklik olduysa. Yerel acil durum ve sağlık hizmetlerinin yönlendirmelerine uyun; uygun müdahale koşullara bağlı olabilir.

Acil durum güvenli hâle geldikten sonra tarihi ve saati, düşmenin nerede gerçekleştiğini, kişinin ne yaptığını, varsa yaralanma veya belirtileri ve kiminle iletişime geçildiğini not edin. Kişinin onayıyla bu notları aile üyeleriyle veya bakım personeliyle paylaşın. Bakım veren günlük kayıt oluşturucu gözlemleri tek bir yerde tutmanıza yardımcı olabilir.

İhtiyaçlar değiştikçe: planı esnek tutun

Kişi düşmemiş olsa bile yeni tehlikeler ya da tereddüt fark ediyorsanız, konuşarak ve evi kontrol ederek başlayın. Düşme yaşandıysa veya hareket kabiliyeti değiştiyse bir uzmana danışın ve pratik sonraki adımlar üzerinde birlikte anlaşın. Düşmeler veya destek ihtiyacı artmaya devam ediyorsa, bakım ekibine ev değerlendirmesinin ya da ek yardımın uygun olup olmayacağını sorun. Bunlar yararlı yönlendirmelerdir, kesin aşamalar değildir: Her kişinin ihtiyaçları farklıdır ve değişiklikler öngörülebilir tek bir sırayı izlemez.

Düşme, sağlık veya günlük rutinde değişiklik, taşınma ya da yeni ekipman kullanmaya başlama sonrasında planı gözden geçirin. Yardımcı olan kişilerin, kişinin nasıl bir desteği tercih ettiğini, aileye veya bakım ekibine nasıl ulaşacaklarını ve bir endişe durumunda ne yapacaklarını bildiğinden emin olun. Birlikte hazırlanan Haftalık bakım programı, kontrolleri ve pratik işleri paylaşmaya yardımcı olabilir.

Kendinize de özen gösterin

Sorumluluklar paylaşıldığında düşmeleri önlemeye yönelik uygulamaları sürdürmek daha kolay olur. Akrabalarınızdan, arkadaşlarınızdan veya ücretli yardımcılardan belirli işleri üstlenmelerini isteyin; örneğin bir ışığı kontrol etmelerini, kişiye randevusunda eşlik etmelerini ya da geçiş yollarını açık tutmalarını. Kişiyi karar süreçlerine dâhil edin ve mahremiyetine ve bağımsızlığına mümkün olduğunca saygı gösterin.

Yorulmaya başladıysanız veya her an ulaşılabilir olma konusunda endişeleniyorsanız güvendiğiniz birine anlatın; bakım ekibine ya da yerel destek hizmetlerine hangi yardımların mevcut olduğunu sorun. Mola vermek bir başarısızlık değil, bakımın sürdürülebilir olmasının bir parçasıdır. Üzerinde anlaşılmış küçük değişiklikler ve açık iletişim, evi kısıtlamalar listesinden ibaret hâle getirmeden yaşlı kişinin kendini daha güvende hissetmesine yardımcı olabilir.