Zapobieganie upadkom u osób starszych: lista kontrolna dla opiekuna

Upadek może wpłynąć nie tylko na bezpieczeństwo fizyczne, lecz także na pewność siebie. Nie da się wyeliminować każdego ryzyka, ale można zwiększyć bezpieczeństwo podczas codziennego poruszania się i wcześnie zauważać zmiany. Zacznij od ustalenia, co jest ważne dla tej osoby: zapytaj, co sprawia jej trudność lub budzi niepokój, i wprowadzajcie zmiany wspólnie, zamiast przejmować kontrolę.

Ryzyko upadku może zmieniać się z czasem. Warto zwrócić uwagę na sytuację, w której niewiele brakowało do upadku, zmianę sposobu chodzenia lub coraz większe wahanie przed wejściem po schodach — nawet jeśli nie doszło do urazu. Światowa Organizacja Zdrowia wyjaśnia, że na upadki może wpływać wiele czynników, dlatego zapobieganie im często wymaga przyjrzenia się różnym aspektom codziennego życia (WHO: Upadki).

Praktyczna lista kontrolna dotycząca domu i codziennych czynności

W spokojnej chwili przejdźcie razem przez dom. Zapytaj starszą osobę, gdzie czuje się najmniej pewnie, i sprawdźcie najczęściej używane trasy: z łóżka do łazienki, z kuchni do stołu oraz przy wejściach i schodach.

Uprzątnij drogę

• Usuń z przejść luźne dywaniki, zwisające przewody, zbędne przedmioty i inne rzeczy, o które można się potknąć. Jeśli dywanik musi zostać, zapytaj lokalnego terapeutę zajęciowego lub innego odpowiedniego specjalistę o bezpieczniejsze rozwiązania.
• Przechowuj często używane przedmioty w łatwo dostępnym miejscu. Nie trzymaj potrzebnych rzeczy wysoko ani tam, gdzie trzeba się schylać, wyciągać lub wspinać.
• Zadbaj o to, by po schodach i korytarzach można było łatwo się poruszać. Upewnij się, że poręcze są stabilne, a na drodze nie stoją żadne rzeczy.
• Zadbaj o oświetlenie, dzięki któremu dobrze widać stopnie i różnice poziomu podłogi, również w nocy. Umieść źródło światła w zasięgu ręki przy łóżku.

Ułatw codzienne czynności

• Sprawdź, czy powierzchnie w łazience i przy wejściach nie są mokre ani śliskie. Zamiast zgadywać, jakie rozwiązania będą pasować, zapytaj pracownika ochrony zdrowia o odpowiednie uchwyty lub inny sprzęt.
• Wybierz dobrze dopasowane, stabilne obuwie z bezpiecznym zapięciem i podeszwą zapewniającą dobrą przyczepność. Unikaj chodzenia w skarpetkach po śliskiej podłodze.
• Zadbaj, by telefon lub inny sposób wezwania pomocy znajdował się w zasięgu ręki, zwłaszcza gdy osoba starsza przebywa sama.
• Nie spieszcie się przy zmianie pozycji. Jeśli osoba czuje się niepewnie podczas wstawania lub chodzenia, zróbcie przerwę i pozwól jej poruszać się we własnym tempie. Zapytaj pracownika ochrony zdrowia, jaka pomoc będzie odpowiednia.

Możesz skorzystać z Listy kontrolnej bezpieczeństwa w domu seniora, aby sprawdzić każde pomieszczenie. National Institute on Aging zaleca również uwzględnienie zagrożeń w domu, wzroku i przyjmowanych leków w ramach zapobiegania upadkom (NIA: Upadki i złamania u osób starszych).

Zwracaj uwagę na zmiany i poproś o ocenę

Obserwuj powtarzające się sytuacje, zamiast czekać na poważny upadek. Zapisuj, czy o mało co nie doszło do upadku, czy pojawiły się nowe trudności ze wstawaniem lub chodzeniem, podpieranie się o meble, unikanie aktywności albo potrzeba większej pomocy przy codziennych czynnościach. Zmiana pewności siebie może być ważna, nawet jeśli dana osoba nie doznała urazu.

Umów rozmowę z lekarzem tej osoby lub innym odpowiednim pracownikiem ochrony zdrowia, jeśli doszło do upadku, kilka razy o mało co nie doszło do upadku, zauważalnie zmieniła się równowaga lub sposób chodzenia albo pojawiły się nowe obawy dotyczące bezpieczeństwa na co dzień. Zapytaj, czy warto ocenić sprawność ruchową, wzrok, słuch, obuwie, stan zdrowia lub przyjmowane leki. Niektóre leki mogą powodować zawroty głowy lub niepewność podczas poruszania się, ale nie odstawiaj leków ani nie zmieniaj ich dawkowania bez konsultacji z lekarzem przepisującym lek lub farmaceutą.

Zapytaj, jakie rodzaje aktywności są bezpieczne i odpowiednie dla tej osoby. Aktywność pomaga wspierać siłę i równowagę, ale wybór odpowiednich ćwiczeń zależy od sytuacji danej osoby. Lekarz, fizjoterapeuta lub inny wykwalifikowany specjalista może pomóc zaplanować właściwe działania. Nie zachęcaj do wypróbowywania nieznanych ćwiczeń ani sprzętu bez wskazówek specjalisty.

Przed wizytą przygotuj konkretne przykłady: kiedy doszło do upadku lub sytuacji, w której niewiele brakowało do upadku, co robiła wtedy ta osoba i czy tego dnia coś wydawało się inne. Rejestr upadków pomoże zapisać te informacje, a Karta przygotowania do wizyty lekarskiej ułatwi uporządkowanie pytań.

Co zrobić po upadku

Najpierw sprawdź, czy osoba reaguje i czy grozi jej bezpośrednie niebezpieczeństwo. Nie spiesz się z podnoszeniem jej, jeśli mogła doznać poważnego urazu lub podnoszenie mogłoby zaszkodzić któremuś z was. Zadzwoń pod lokalny numer alarmowy, jeśli osoba jest poważnie ranna, nie może wstać, odczuwa silny ból, krwawi, wydaje się nagle zdezorientowana lub podejrzewasz poważny uraz. Jeśli nie wiesz, co robić, skontaktuj się z lokalną placówką udzielającą pilnej pomocy medycznej i poproś o wskazówki.

Jeśli osoba uderzyła się w głowę lub po upadku wystąpią niepokojące objawy, jak najszybciej zasięgnij porady lekarza. Nawet jeśli nie widać urazu, poinformuj lekarza lub zespół opiekujący się tą osobą o upadku — zwłaszcza jeśli nie był to pierwszy upadek albo zmienił się sposób poruszania. Postępuj zgodnie z lokalnymi zaleceniami służb ratunkowych i ochrony zdrowia; właściwe postępowanie może zależeć od okoliczności.

Gdy bezpośrednie zagrożenie minie, zapisz datę i godzinę, miejsce upadku, to, co robiła osoba, wszelkie urazy lub objawy oraz osoby, z którymi się skontaktowano. Za zgodą tej osoby przekaż notatki rodzinie lub opiekunom. Generator dziennika opiekuna pomoże zebrać obserwacje w jednym miejscu.

W miarę zmiany potrzeb: dbaj o elastyczność planu

Jeśli osoba nie upadła, ale zauważasz nowe zagrożenia lub wahanie przed poruszaniem się, zacznij od rozmowy i sprawdzenia domu. Jeśli doszło do upadku lub zmieniła się sprawność ruchowa, poproś o opinię specjalisty i wspólnie ustalcie praktyczne kolejne kroki. Jeśli upadki lub potrzeba wsparcia nadal się nasilają, zapytaj zespół opiekujący się tą osobą, czy wskazana byłaby ocena warunków w domu lub dodatkowa pomoc. To pomocne wskazówki, a nie sztywne etapy: potrzeby poszczególnych osób są różne, a zmiany nie zawsze przebiegają według jednego, przewidywalnego schematu.

Wróć do planu po upadku, zmianie stanu zdrowia lub codziennego rytmu, przeprowadzce albo wprowadzeniu nowego sprzętu. Upewnij się, że osoby pomagające wiedzą, jakiego wsparcia dana osoba sobie życzy, jak skontaktować się z rodziną lub zespołem opiekuńczym oraz co zrobić w razie obaw. Wspólny Tygodniowy grafik opieki może ułatwić podział kontroli i praktycznych zadań.

Pamiętaj też o sobie

Łatwiej konsekwentnie zapobiegać upadkom, gdy odpowiedzialność jest podzielona. Poproś krewnych, znajomych lub opiekunów o wykonanie konkretnych zadań, na przykład sprawdzenie oświetlenia, towarzyszenie osobie podczas wizyty albo dbanie o porządek na przejściach. W miarę możliwości angażuj tę osobę w podejmowanie decyzji oraz szanuj jej prywatność i samodzielność.

Jeśli czujesz narastające zmęczenie lub martwisz się, że musisz być dostępny przez cały czas, powiedz o tym zaufanej osobie i zapytaj zespół opiekujący się bliską osobą lub lokalne służby wsparcia o dostępne formy pomocy. Przerwa jest częścią organizowania opieki w sposób, który da się utrzymać, a nie oznaką porażki. Niewielkie, uzgodnione zmiany i jasna komunikacja mogą pomóc osobie starszej poczuć się bezpieczniej, nie zmieniając domu w listę zakazów.