Bezpieczny dom osoby starszej: jak zorganizować to w rodzinie

Większość osób starszych chce mieszkać we własnym domu i większość rodzin też tego dla nich chce. Bezpieczniejszy dom to jeden z najbardziej praktycznych sposobów, by było to możliwe. Drobne zmiany, takie jak lepsze oświetlenie schodów czy uchwyt przy prysznicu, mogą ułatwić codzienne życie i zmniejszyć ryzyko upadków.

Ten poradnik dotyczy organizowania tej pracy w rodzinie: jak z szacunkiem przejść z rodzicem przez dom pokój po pokoju, zamienić spostrzeżenia w jasną listę i doprowadzić sprawy do końca. Opiera się na wytycznych dotyczących zapobiegania upadkom z amerykańskiej inicjatywy STEADI prowadzonej przez Centers for Disease Control and Prevention (CDC) oraz z National Institute on Aging (NIA). Nie zastępuje profesjonalnej oceny – wskażemy, kiedy warto z niej skorzystać.

Rób to z rodzicem, a nie za niego

To jego dom. Wejście z listą wszystkiego, co trzeba zmienić, może zostać odebrane jak najazd i rzadko kończy się dobrze. Zamiast tego:

• Zapytaj rodzica, co w domu jest dla niego niewygodne albo męczące. Zwykle to wie.
• Przedstawiaj zmiany jako ułatwienia, a nie oznaki słabnięcia.
• Szanuj jego wybory. Uchwyt, z którego naprawdę będzie korzystał, jest lepszy niż „idealne” rozwiązanie, którego nie znosi.
• Działajcie etapami. Nie musicie zrobić wszystkiego w jeden weekend.

Szerszy obraz: nie tylko dom

Materiały STEADI dla opiekunów rodzinnych obejmują trzy obszary: rozmowę o ryzyku upadków z lekarzem bliskiej osoby, aktywność fizyczną i bezpieczniejszy dom. Dom to tylko jedna część.

Jako osoba, która organizuje opiekę, możesz pomóc także w dwóch pozostałych:

• Rozmowy z lekarzem. CDC zaleca rozmowę z lekarzem rodzica o ryzyku upadków i aktualizowanie listy leków. Dopisz „upadki lub sytuacje, w których prawie doszło do upadku” i „poczucie niestabilności” do listy pytań na wizytę. Jak to zrobić, opisujemy w poradniku o przygotowaniu do wizyty lekarskiej.
• Wzrok i stopy. Broszura CDC dla opiekunów wspomina o kontroli wzroku i stóp. Upewnij się, że te wizyty są we wspólnym kalendarzu.
• Aktywność. CDC i NIA podkreślają znaczenie ćwiczeń wzmacniających siłę i równowagę. Lekarz rodzica może podpowiedzieć, co będzie dla niego odpowiednie.

Przegląd domu pokój po pokoju

Skorzystajcie z naszej listy kontrolnej bezpieczeństwa w domu seniora – w wersji do druku albo jako narzędzia online – i przejdźcie razem przez dom. Poniższe punkty opierają się na wytycznych NIA „Preventing Falls at Home: Room by Room” i broszurze CDC dla opiekunów.

Podłogi i przejścia

• Usuń lub zabezpiecz luźne dywaniki
• Utrzymuj przejścia wolne od rzeczy, butów, przewodów i kabli
• Sprawdź, czy wykładziny są dobrze przymocowane
• Ustaw meble tak, by w każdym pomieszczeniu było wolne przejście

Schody i stopnie

• Poręcze po obu stronach schodów
• Dobre oświetlenie na górze i na dole schodów
• Nic nie stoi na stopniach
• Naprawione luźne lub nierówne stopnie

Łazienka

• Uchwyty przy toalecie oraz w wannie lub pod prysznicem
• Maty antypoślizgowe na mokrych powierzchniach
• Lampka nocna na nocne wyjścia do łazienki

Sypialnia

• Lampka i telefon w zasięgu ręki z łóżka
• Latarka w pobliżu na wypadek braku prądu
• Wolne przejście od łóżka do łazienki

Kuchnia

• Codziennie używane rzeczy w łatwo dostępnym miejscu
• Solidny chwytak zamiast wchodzenia na krzesła

Na zewnątrz

• Schodki przed wejściem w dobrym stanie, z powierzchnią antypoślizgową
• Ścieżki utrzymywane w porządku, z planem na lód i śnieg zimą
• Dobre oświetlenie przy wejściu

Plan na wypadek upadku

Zapobieganie to tylko połowa planu. NIA radzi, by naładowany telefon był zawsze w zasięgu ręki, albo by rozważyć system przywoływania pomocy noszony na szyi lub nadgarstku (tzw. opaskę lub przycisk alarmowy), dzięki któremu rodzic może wezwać pomoc po upadku.

Ustalcie w rodzinie:

1. Do kogo rodzic ma dzwonić w pierwszej kolejności, a kto jest zastępcą. W nagłym wypadku zawsze należy dzwonić pod numer alarmowy 112.
2. Kto ma zapasowy klucz i czy warto zamontować sejf na klucze.
3. Gdzie przechowywane są informacje alarmowe. Nasza karta informacji alarmowych dla seniora i szablon do druku „Lista kontaktów alarmowych” zbierają w jednym miejscu kontakty do lekarzy, leki i numery rodziny – przydadzą się ratownikom.
4. Jak często ktoś się odzywa i co się dzieje, jeśli rodzic nie odbiera.

Zamieńcie spostrzeżenia w listę napraw

Po obejściu domu podzielcie to, co znaleźliście, na trzy grupy:

• Szybkie poprawki: rzeczy do zrobienia od razu, np. przełożenie kabli, uprzątnięcie schodów i dodanie lampek nocnych.
• Zakupy: maty antypoślizgowe, lampy, chwytak, uchwyt na telefon.
• Montaż i naprawy: uchwyty, poręcze, naprawa stopni. Mogą wymagać fachowca.

Następnie przypiszcie każdą pozycję konkretnej osobie z terminem, tak jak każde inne zadanie. Dobrze sprawdzi się tu nasz szablon do druku „Podział obowiązków w rodzinie”. Osoba mieszkająca daleko może szukać fachowców i zamawiać rzeczy, a ktoś na miejscu – wpuścić ekipę.

Profesjonalna pomoc i finansowanie

NIA zwraca uwagę, że ocena bezpieczeństwa domu przeprowadzona przez terapeutę zajęciowego, fizjoterapeutę lub pielęgniarkę może być przydatna, zwłaszcza po upadku. Zapytaj lekarza rodzica, czy skierowanie ma sens.

Pomoc w przystosowaniu mieszkania bywa też dostępna w ramach lokalnych programów. O możliwości w okolicy, w której mieszka rodzic, zapytaj w lokalnych służbach zdrowia lub pomocy społecznej albo w organizacjach wspierających seniorów i opiekunów.

Jak sprawić, by zmiany przetrwały

Poprawka, która znika po tygodniu, nikomu nie pomaga. Różnicę robi kilka nawyków:

• Wyjaśnij, dlaczego. Jeśli rodzic rozumie, że kabel w przedpokoju grozi potknięciem, chętniej będzie go chował.
• Niech bezpieczna opcja będzie najłatwiejsza. Umieść rzeczy używane na co dzień między wysokością pasa a ramion, żeby nie trzeba było sięgać ani wspinać się.
• Zwracaj uwagę na „obejścia”. Jeśli rodzic wciąż przesuwa matę albo wyłącza lampkę nocną, zapytaj dlaczego. Może istnieje lepsze rozwiązanie, np. inne światło albo mata, której brzegi się nie podwijają.
• Dzielcie się obserwowaniem. Poproś każdego, kto odwiedza rodzica – także płatnych opiekunów i sąsiadów – by mówił o wszystkim, co wygląda na nowe zagrożenie, np. o luźnej poręczy, przepalonej żarówce czy pudłach na schodach. Zapisujcie to we wspólnym dzienniku opieki, żeby nic nie umknęło.

Regularnie wracajcie do listy

Dom i potrzeby się zmieniają. Wracajcie do listy kontrolnej co najmniej raz w roku, po każdym upadku lub pobycie w szpitalu oraz przy zmianie pór roku, zwłaszcza przed zimą. Zachowujcie datowaną kopię każdego przeglądu, aby cała rodzina widziała, co zostało zrobione, a co wciąż czeka.

Bezpieczniejszy dom nie usunie każdego ryzyka, ale da rodzicowi więcej pewności w poruszaniu się po własnej przestrzeni, a rodzinie – jasny, wspólny plan zamiast nieokreślonego niepokoju.