Σύνδρομο της δύσης του ηλίου στην άνοια: αιτίες και τι βοηθά το βράδυ

Καθώς πέφτει το φως της ημέρας, ένα άτομο με άνοια μπορεί να γίνεται πιο συγχυσμένο, ανήσυχο, αγχωμένο ή αναστατωμένο. Μπορεί να πηγαινοέρχεται, να επαναλαμβάνει ερωτήσεις, να παρερμηνεύει τις σκιές ή να θέλει να φύγει από το σπίτι. Αυτό το μοτίβο συχνά αποκαλείται σύνδρομο της δύσης του ήλιου. Μπορεί να προκαλεί ανησυχία τόσο στο ίδιο το άτομο όσο και σε όσους το φροντίζουν, αλλά δεν εμφανίζεται σε όλους και δεν αποτελεί προβλέψιμο στάδιο της άνοιας.

Πώς μπορεί να εκδηλώνεται το σύνδρομο της δύσης του ήλιου

Οι αλλαγές συχνά εμφανίζονται αργά το απόγευμα ή το βράδυ, αν και η ώρα και τα συμπτώματα διαφέρουν. Το άτομο μπορεί να φαίνεται πιο σε εγρήγορση ή ανήσυχο, να δυσκολεύεται να παρακολουθήσει μια συζήτηση, να γίνεται ευερέθιστο ή να δυσκολεύεται να ηρεμήσει για τη νύχτα. Σε ορισμένους ανθρώπους η συμπεριφορά αλλάζει μόνο περιστασιακά, ενώ σε άλλους αυτό συμβαίνει πιο συχνά.

Η ίδια η άνοια μπορεί να επηρεάσει τη μνήμη, την αντίληψη, την επικοινωνία και την ικανότητα διαχείρισης άγνωστων καταστάσεων. Αυτές οι αλλαγές μπορεί να γίνονται πιο εμφανείς όσο περνά η μέρα. Το σύνδρομο της δύσης του ήλιου από μόνο του δεν δείχνει πόσο γρήγορα εξελίσσεται η άνοια και δεν μπορεί να σας πει σε ποιο στάδιο βρίσκεται κάποιος. Οι ανάγκες διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο, γι’ αυτό εστιάστε στις αλλαγές που παρατηρείτε στον συγγενή σας και στην υποστήριξη που τον βοηθά να νιώθει ασφαλής.

Γιατί μπορεί να συμβαίνει;

Δεν υπάρχει μία και μόνη επιβεβαιωμένη αιτία. Πιθανοί παράγοντες είναι η κούραση, οι αλλαγές στον κύκλο ύπνου-εγρήγορσης του οργανισμού, το λιγότερο φως της ημέρας, οι σκιές ή η αντηλιά, ο υπερβολικός θόρυβος και μια πολυάσχολη ή διαταραγμένη μέρα. Μπορεί επίσης να είναι πιο δύσκολο να κατανοήσει κανείς το περιβάλλον όταν υπάρχει λιγότερο φως ή όταν το άτομο είναι κουρασμένο.

Μερικές φορές, μια αλλαγή στη συμπεριφορά έχει σωματική ή πρακτική αιτία: πόνος, πείνα, δίψα, ανάγκη για τουαλέτα, δυσκοιλιότητα, κάποια ασθένεια ή αλλαγή στο περιβάλλον ή στη ρουτίνα. Οι δυσκολίες στην όραση ή την ακοή μπορεί να επιτείνουν τη σύγχυση. Ενδέχεται επίσης να σχετίζεται κάποιο νέο φάρμακο ή αλλαγή στον τρόπο λήψης των φαρμάκων, αλλά μη διακόψετε και μην αλλάξετε φάρμακα χωρίς να συμβουλευτείτε γιατρό ή φαρμακοποιό.

Προσπαθήστε να αντιμετωπίζετε μια νέα συμπεριφορά ως ένδειξη και όχι ως σκόπιμη κακή συμπεριφορά. Μια απλή καταγραφή του πότε συμβαίνει, τι προηγήθηκε και τι φάνηκε να βοηθά μπορεί να αποκαλύψει μοτίβα. Το Ημερολόγιο συμπεριφοράς και διάθεσης μπορεί να σας βοηθήσει να μοιραστείτε αυτές τις παρατηρήσεις με την ομάδα φροντίδας.

Τι βοηθά το βράδυ;

Δεν υπάρχει μία προσέγγιση που να λειτουργεί για όλους. Δοκιμάστε μία ή δύο αλλαγές κάθε φορά και παρατηρήστε αν κάνουν τα βράδια πιο εύκολα.

• Διατηρήστε μια οικεία ρουτίνα. Στόχος είναι να ακολουθείται μια προβλέψιμη σειρά γύρω από τα γεύματα, την προσωπική φροντίδα και την προετοιμασία για ύπνο. Εξηγήστε στο άτομο τι θα γίνει στη συνέχεια, με σύντομες και ήρεμες φράσεις.
• Κάντε τον χώρο πιο ευδιάκριτο. Ανάψτε τα φώτα πριν αρχίσει να σκοτεινιάζει, περιορίστε την αντηλιά και τις σκιές και κρατήστε τους διαδρόμους ελεύθερους. Οικεία αντικείμενα και ένα ρολόι ή ημερολόγιο σε εμφανές σημείο μπορεί να καθησυχάζουν, αν το άτομο τα βρίσκει χρήσιμα.
• Περιορίστε την πίεση και τα ερεθίσματα. Χαμηλώστε την ένταση της τηλεόρασης, αποφύγετε να μιλούν πολλοί άνθρωποι ταυτόχρονα και μην κάνετε τις δραστηριότητες βιαστικά. Αν κάτι το αναστατώσει, σταματήστε και δοκιμάστε ξανά αργότερα, όταν είναι ασφαλές.
• Προσφέρετε παρηγοριά και απλές επιλογές. Ρωτήστε αν πεινάει, διψάει, νιώθει άβολα ή χρειάζεται να πάει στην τουαλέτα. Προσφέρετε ένα οικείο σνακ, ένα ζεστό ρόφημα αν είναι κατάλληλο ή μια ήρεμη δραστηριότητα που απολαμβάνει. Η επιλογή ανάμεσα σε δύο πράγματα μπορεί να είναι πιο εύκολη από μια ερώτηση χωρίς συγκεκριμένες επιλογές.
• Ανταποκριθείτε στο συναίσθημα. Αν το άτομο ανησυχεί, αναγνωρίστε ότι φαίνεται αναστατωμένο και καθησυχάστε το. Οι διορθώσεις, οι αντιπαραθέσεις ή οι δοκιμασίες μνήμης μπορεί να αυξήσουν τη δυσφορία. Μια ήπια αλλαγή θέματος ή οικεία μουσική μπορεί να βοηθήσει.
• Ενισχύστε τα σημάδια που ξεχωρίζουν τη μέρα από τη νύχτα. Το φως της ημέρας και η κατάλληλη δραστηριότητα στη διάρκεια της μέρας μπορεί να βοηθήσουν στη διατήρηση μιας ρουτίνας. Αν οι υπνάκοι ή οι δραστηριότητες αργά μέσα στη μέρα φαίνεται να συνδέονται με δύσκολες νύχτες, σημειώστε το μοτίβο και συζητήστε το με επαγγελματία υγείας αντί να επιβάλετε ένα εξαντλητικό πρόγραμμα.

Ένα Πρόγραμμα καθημερινής ρουτίνας μπορεί να βοηθήσει τα μέλη της οικογένειας και τους άλλους φροντιστές να ακολουθούν μια σταθερή προσέγγιση. Για γενικότερους ελέγχους στο σπίτι, δείτε τη Λίστα ασφάλειας σπιτιού για ηλικιωμένους.

Ασφάλεια χωρίς να νιώθει το άτομο περιορισμένο

Αν κάποιος πηγαινοέρχεται ή προσπαθεί να βγει έξω, σκεφτείτε τι μπορεί να αναζητά: ένα οικείο μέρος, κάποιον άνθρωπο, την τουαλέτα ή απλώς κάτι να κάνει. Αν είναι δυνατόν, μείνετε κοντά του και καθοδηγήστε το προς μια πιο ασφαλή δραστηριότητα. Φυλάξτε κλειδιά και αντικείμενα που μπορεί να είναι επικίνδυνα μακριά από εύκολη πρόσβαση, βελτιώστε τον φωτισμό και απομακρύνετε ό,τι μπορεί να προκαλέσει παραπάτημα. Βεβαιωθείτε ότι οι έξοδοι και οι διαδρομές είναι ασφαλείς και εξετάστε το ενδεχόμενο να συμφωνήσουν τα μέλη της οικογένειας τι θα κάνουν αν το άτομο φύγει απροσδόκητα.

Χρησιμοποιήστε μέτρα ασφάλειας κατάλληλα για το άτομο και το σπίτι. Μην κλειδώνετε κάποιον μέσα και μη χρησιμοποιείτε κάτι που μπορεί να τον παγιδεύσει ή να εμποδίσει τη διαφυγή σε περίπτωση πυρκαγιάς. Αν η περιπλάνηση αποτελεί επαναλαμβανόμενη ανησυχία, ζητήστε συμβουλές από γιατρό, ειδικό στην άνοια ή τοπική υπηρεσία υποστήριξης για ένα εξατομικευμένο σχέδιο ασφάλειας. Σε περίπτωση άμεσης έκτακτης ανάγκης, επικοινωνήστε με τις τοπικές υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.

Πότε να επικοινωνήσετε με γιατρό

Επικοινωνήστε με γιατρό ή κατάλληλο επαγγελματία υγείας αν η συμπεριφορά είναι καινούργια, επιδεινώνεται σημαντικά, προκαλεί δυσφορία, διαταράσσει επανειλημμένα τον ύπνο ή δημιουργεί ανησυχίες για την ασφάλεια. Ενημερώστε τον πότε ξεκίνησε η αλλαγή, σε τι διαφέρει από τη συνήθη συμπεριφορά του ατόμου, αν υπάρχουν άλλα συμπτώματα και αν υπήρξαν πρόσφατες αλλαγές στα φάρμακα ή στη ρουτίνα. Ένας επαγγελματίας υγείας μπορεί να αξιολογήσει αν χρειάζεται αντιμετώπιση κάποιας ασθένειας, ενόχλησης ή άλλου προβλήματος.

Μια ξαφνική αλλαγή στη σύγχυση ή στο επίπεδο εγρήγορσης χρειάζεται άμεση ιατρική συμβουλή, ιδιαίτερα αν το άτομο ανταποκρίνεται πολύ λιγότερο, είναι ασυνήθιστα ταραγμένο ή παρουσιάζει άλλη οξεία αδιαθεσία. Η ξαφνική σύγχυση μπορεί να οφείλεται σε αιτίες που χρειάζονται επείγουσα αξιολόγηση· μην υποθέσετε ότι οφείλεται απλώς στην άνοια ή στο σύνδρομο της δύσης του ήλιου. Ακολουθήστε τις τοπικές οδηγίες για επείγουσα περίθαλψη και καλέστε τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης αν υπάρχει άμεσος κίνδυνος ή σοβαρό οξύ πρόβλημα.

Φροντίζοντας τον εαυτό σας και μοιράζοντας τη φροντίδα

Τα βράδια μπορεί να είναι απαιτητικό μέρος της ημέρας, ιδιαίτερα αν παράλληλα εργάζεστε, φροντίζετε παιδιά ή παρέχετε υποστήριξη τη νύχτα. Συμφωνήστε ποιος θα αναλάβει ποιες εργασίες και μοιραστείτε ένα σύντομο σημείωμα για το τι έχει βοηθήσει και τι πρέπει να προσέξετε. Αν εξαντλείστε ή νιώθετε ότι δεν μπορείτε να κρατήσετε το άτομο ασφαλές, ενημερώστε την οικογένεια, την ομάδα φροντίδας ή τις τοπικές υπηρεσίες για την άνοια. Ρωτήστε για υπηρεσίες αναπληρωματικής φροντίδας ή άλλη πρακτική υποστήριξη, όπου διατίθεται.

Δεν χρειάζεται να βρείτε λύση για κάθε δύσκολο βράδυ μεμιάς. Μικρές προσαρμογές, μια σαφής καταγραφή και επαγγελματική συμβουλή όταν κάτι αλλάζει μπορούν να σας βοηθήσουν να ανταποκρίνεστε με υπομονή, προστατεύοντας παράλληλα τόσο την ευημερία του συγγενή σας όσο και τη δική σας.