Diyabetli yaşlı bir bireyin bakımını üstlenmek

Diyabeti olan yaşlı birine bakım vermek çoğu zaman pratik yardım sunmayı, ona eşlik etmeyi ve değişikliklere karşı dikkatli olmayı birlikte gerektirir. Bazı kişiler işlerin çoğunu kendileri halleder; bazılarıysa yemek, randevu, ilaç veya kan şekeri ölçümü konusunda desteğe ihtiyaç duyar. Herkes için geçerli tek bir yol ya da zaman çizelgesi yoktur. Kişiye onun için nelerin önemli olduğunu sorun ve sağlığına, becerilerine ve tercihlerine uygun bir plan hazırlamak için sağlık uzmanıyla birlikte çalışın.

Bakımın zaman içinde nasıl değişebileceği

Diyabet bakımı öngörülebilir aşamalardan oluşmaz. Yaşlı bir kişinin ihtiyaçları uzun süre aynı kalabilir, zamanla değişebilir ya da bir hastalık, düşme veya hastanede kalışın ardından hızla farklılaşabilir. Diyabet; başka sağlık sorunlarıyla, hafıza, görme veya hareket kabiliyetindeki değişikliklerle ve aile desteğinin farklı düzeyleriyle birlikte görülebilir. Dünya Sağlık Örgütü diyabeti, devamlı bakım gerektiren kronik bir hastalık olarak tanımlar; bu bakımın ayrıntıları kişiye özel olmalıdır (WHO: Diyabet).

İhtiyaçlar sabitken, kişi çoğunlukla randevuları düzenlemek, market alışverişi yapmak veya bir rutini sürdürmek için yardım isteyebilir. Yapabildiği ve kendi yapmak istediği işleri devralmadan önce ona danışın. Hangi desteği istediğinizi birlikte kararlaştırın ve bu düzenlemeyi ne zaman yeniden değerlendireceğinizi belirleyin.

Daha fazla yardıma ihtiyaç duyulduğunda, günlük işler zorlaşabilir. Örneğin kişi randevuları hatırlamakta, yemek hazırlamakta, talimatları okumakta veya güvenli biçimde hareket etmekte güçlük çekebilir. İhtiyaçlarını varsaymak yerine ona belirli seçenekler sunun. Kişinin sağlığı, becerileri veya günlük koşulları değiştiyse bir sağlık uzmanı bakım planını gözden geçirebilir.

Hastalık sırasında veya hastanede kaldıktan sonra, rutinler ve bakım ihtiyaçları değişebilir. Kişi eve dönmeden önce bakım ekibinden, sorularınız olduğunda kimi arayacağınız ve kendini iyi hissetmediğinde ne yapacağınız da dâhil olmak üzere açık talimatlar alın. Diyabet ilaçlarını kendi başınıza değiştirmeyin veya tedaviyle ilgili kararlar almayın. Talimatlar açık değilse ya da uygulanması zor görünüyorsa reçeteyi yazan sağlık uzmanına veya eczacıya danışın.

Günlük bakımı kolaylaştırmak

Öngörülebilir ama esnek bir rutin, kişinin gününü bir kurallar listesine dönüştürmeden yardımcı olabilir. Onun da onayıyla şunları yapabilirsiniz:

• Yemekleri, randevuları ve diğer günlük etkinlikleri kişinin alışılmış tercihlerine göre düzenleyin.
• Bakım ekibinin iletişim bilgilerini ve güncel bakım planını yardımcıların kolayca bulabileceği bir yerde tutun.
• Kişi istiyorsa ulaşım ayarlamasına yardımcı olun veya randevularına ona eşlik edin.
• Sağlık uzmanıyla görüşmek üzere soruları ve gözlemlerinizi not edin.
• Aydınlatma, geçiş yollarının açık olması ve sık kullanılan eşyalara erişim dâhil olmak üzere, kişinin ev düzeninin günlük işleri kolaylaştırıp kolaylaştırmadığını kontrol edin.

Özel bir beslenme düzenini dayatmaktan, yiyecekleri kısıtlamaktan veya kişinin ne yemesi gerektiğini varsaymaktan kaçının. Kişinin sağlığını, kültürünü, tercihlerini ve imkânlarını dikkate alan öneriler için sağlık uzmanına veya nitelikli bir diyetisyene danışın. İştahı, yeme alışkanlıkları veya yemek hazırlama becerisi değişirse bunu bakım ekibine bildirin.

Kişi evde kan şekerini ölçüyorsa kendisine verilen plana uyun. Yalnızca istediği veya ihtiyaç duyduğu işlerde yardımcı olun; uygun yönlendirme olmadan ölçüm sonucunu yorumlamayın veya bakımını değiştirmeyin. Bakım veren günlük kayıt oluşturucu, aile üyelerinin gözlemlerini ve sorularını kaydetmesine yardımcı olabilir; bakım ekibi ölçümlerin kaydedilmesini istediyse Kan şekeri kaydı işinize yarayabilir.

İlaçlar konusunda reçeteyi yazan sağlık uzmanının veya eczacının güncel talimatlarına uyun. İlaçların ve alerjilerin güncel bir listesini tutun; bir doz unutulursa, kişi her zamanki gibi yemek yiyemezse veya hastalanırsa ne yapmanız gerektiğini bakım ekibine sorun. Yetkin bir sağlık uzmanı özellikle söylemedikçe doz konusunda tahminde bulunmayın veya çift doz vermeyin.

Güvenlik ve uyarı işaretleri

Diyabeti olan bazı kişilerde, özellikle belirli diyabet ilaçlarını kullanıyorlarsa, kan şekeri düşebilir. Terleme, titreme, açlık, baş dönmesi, güçsüzlük, konsantre olma güçlüğü veya kafa karışıklığı görülebilecek belirtilerdendir. Bu belirtilerin başka nedenleri de olabilir ve yaşlı bir kişide belirtiler daha az fark edilir olabilir. Kişinin kendi bakım planına uyun; ataklar tekrarlarsa veya ne olduğunu anlayamıyorsanız sağlık uzmanına danışın. NHS, düşük kan şekeri belirtilerini ve ne zaman yardım alınması gerektiğini açıklar (NHS: Düşük kan şekeri).

Kişi bilincini kaybederse, nöbet geçirirse veya güvenli şekilde yutamazsa durumu acil kabul edin. Bulunduğunuz yerdeki acil numarayı arayın. Bilinci kapalı olan veya yutamayan birine yiyecek ya da içecek vermeyin.

Yüksek kan şekeri; susuzluğun artması, daha sık idrara çıkma ihtiyacı, yorgunluk veya bulanık görme gibi belirtilere yol açabilir. Yeni başlayan veya kötüleşen belirtileri bir sağlık uzmanıyla görüşün. Kişi kendini çok kötü hissediyorsa, alışılmadık ölçüde uykulu veya şaşkın hâle geliyorsa, tekrar tekrar kusuyorsa ya da derin veya hızlı nefes alıyorsa acil tıbbi yardım alın. Ciddi bir atağı evde yönetmeye çalışmak yerine yerel acil durum yönergelerine ve kişinin bakım planına uyun. NHS, yüksek kan şekeri belirtilerini de açıklar (NHS: Yüksek kan şekeri).

Kişinin genel sağlık durumunda belirgin bir değişiklik, tekrarlayan düşük veya yüksek ölçüm sonuçları, yeni bir yara ya da beslenme, sıvı tüketimi, görme, yürüme veya hafızada bir değişiklik fark ederseniz vakit kaybetmeden sağlık uzmanıyla iletişime geçin. Normal klinik çalışma saatleri dışında kimi arayacağınızı önceden öğrenin. Değişiklik ani veya şiddetliyse yerel acil sağlık hizmetlerine başvurun.

Bakım ekibiyle birlikte çalışmak

Yerel hizmetlere ve kişinin ihtiyaçlarına bağlı olarak bakım ekibinde birinci basamak sağlık uzmanı, diyabet uzmanı, hemşire, eczacı, diyetisyen veya ayak bakımı uzmanı bulunabilir. Yaşlı kişi, istediği ve yapabildiği ölçüde kararlara dâhil edilmelidir. Onay verirse randevulara katılıp katılamayacağınızı veya bakım bilgilerini alıp alamayacağınızı sorun.

Sorabileceğiniz yararlı sorular:

• Mevcut diyabet planının başlıca hedefleri nelerdir?
• Hangi belirtilerde bizi aramalıyız, hangilerinde acil yardım almalıyız?
• Kişi hastalanırsa, daha az yemek yerse veya her zamanki rutinini sürdüremezse ne yapmalıyız?
• İlaçlar veya evde ölçüm konusunda sorularımız olursa kiminle iletişime geçmeliyiz?
• Hareket kabiliyeti, görme, hafıza veya günlük yaşamda planı etkilemesi gereken değişiklikler var mı?

Notlarınızı kısa ve nesnel tutun: Ne değişti, ne zaman oldu, kişi ne söyledi ve siz ne yaptınız? Bakım ekibi iletişim listesi önemli numaraları bir arada tutmanıza yardımcı olabilir. Yaşlılar için ev güvenliği kontrol listesi, her riski acil durum gibi görmeden ailenizin evdeki pratik tehlikeleri gözden geçirmesine yardımcı olabilir.

Bakım veren olarak kendinize de iyi bakın

Birine uzun süre destek olmak yorucu olabilir; özellikle de aile üyelerinin programları farklıysa veya birbirlerinden uzakta yaşıyorlarsa. Düzenli olarak üstlenebileceğiniz işleri belirleyin ve ulaşım, alışveriş veya randevuya eşlik etme gibi belirli görevleri başkalarından isteyin. Ortak bir plan, aynı mesajların tekrar tekrar gönderilmesini azaltabilir ve destek eksiklerini fark etmeyi kolaylaştırabilir.

İlgili bir aile üyesi olmak için her saat ulaşılabilir olmanız gerekmez. Uykuya, işe, ilişkilere ve kendinizi toparlamanıza yardımcı olan etkinliklere zaman ayırın. Sürekli bunalmış veya yalnız hissediyorsanız ya da sorumluluklarınızı yerine getiremiyorsanız güvendiğiniz biriyle konuşun; yerel sağlık veya toplum hizmetlerinden bakım veren desteği ya da geçici bakım seçenekleri hakkında bilgi alın. Düzenleme artık sürdürülemez hâle gelmeden yardım isteyin.

İyi bakım, her şeyi tek başınıza yapmak demek değildir. Yaşlı kişinin seçimlerine saygı göstermek, ne zaman profesyonel yardım isteyeceğinizi bilmek ve ikinizi de destekleyecek uygulanabilir bir destek çevresi oluşturmaktır.