Majaczenie u osób starszych: objawy, przyczyny i jak pomóc

Majaczenie to nagła zmiana w zakresie uwagi, świadomości lub myślenia. Może być przerażające dla osoby, której dotyczy, i jej otoczenia, ale nie jest normalną częścią starzenia się. Często rozwija się w ciągu kilku godzin lub dni, a jego nasilenie może się zmieniać. Majaczenie może występować u osoby z demencją, ale nagłej zmiany nie należy po prostu tłumaczyć demencją ani podeszłym wiekiem. Jeśli zauważysz nową lub wyraźną zmianę, niezwłocznie skontaktuj się z pracownikiem ochrony zdrowia.

Ten poradnik zawiera ogólne informacje, nie jest diagnozą ani nie zastępuje opieki medycznej. Majaczenie może mieć różne przyczyny, dlatego lekarz musi ocenić stan tej osoby i ustalić, co się dzieje.

Na jakie objawy zwrócić uwagę

Początkowo zmiany mogą być subtelne i mogą wyglądać inaczej u różnych osób. Zwróć uwagę na wyraźną zmianę w stosunku do zwykłego zachowania lub możliwości bliskiej Ci osoby, na przykład:

• Trudności ze skupieniem uwagi, śledzeniem rozmowy lub utrzymaniem koncentracji.
• Dezorientacja co do miejsca, czasu lub tego, co się dzieje.
• Nietypowo niespójna wypowiedź lub trudności ze znalezieniem właściwych słów.
• Widzenie lub słyszenie rzeczy, których inni nie dostrzegają, albo nietypowa podejrzliwość lub niepokój.
• Niepokój, pobudzenie lub niespodziewane próby opuszczenia jakiegoś miejsca.
• Nietypowa senność, ograniczenie ruchu lub trudności w nawiązaniu kontaktu z tą osobą. Ta cichsza postać majaczenia może zostać przeoczona, ponieważ osoba może nie sprawiać kłopotów.
• Zmiany, które pojawiają się i ustępują, czasem stając się bardziej zauważalne później w ciągu dnia lub w nocy.

Informacje NHS o majaczeniu opisują je jako dezorientację, która może pojawić się nagle i zmieniać z upływem czasu. Jeśli nie masz pewności, czy zmiana jest istotna, porównaj ją z tym, co zwykle obserwujesz u bliskiej osoby, i opowiedz lekarzowi, co zauważyłeś(-aś).

Możliwe przyczyny i czynniki wywołujące

Majaczenie często wiąże się z ukrytym problemem zdrowotnym lub zmianą okoliczności, w jakich znajduje się dana osoba. Możliwe przyczyny to między innymi zakażenie, odwodnienie, ból, zaparcia, trudności z oddawaniem moczu, problemy ze snem, niedawna operacja lub pobyt w szpitalu, a także zmiany w przyjmowanych lekach. Jednocześnie może działać kilka czynników. Nowe otoczenie, pogorszenie słuchu lub wzroku oraz nieznana rutyna mogą również utrudniać orientację.

Ta lista nie pozwala ustalić przyczyny w konkretnym przypadku. Nie rozpoczynaj, nie przerywaj ani nie zmieniaj przyjmowania leków na podstawie tego poradnika. Przekaż lekarzowi pełną, aktualną listę leków, w tym produktów dostępnych bez recepty, jeśli je znasz. Powiedz o niedawnych zmianach, pominiętych dawkach, chorobie, upadkach, bólu, jedzeniu i piciu, śnie oraz o tym, kiedy pojawiają się objawy. Generator dziennika opiekuna może pomóc uporządkować obserwacje, którymi chcesz się podzielić.

Czego można się spodziewać z upływem czasu

Majaczenie nie przebiega według przewidywalnych etapów i nie ma jednego określonego czasu powrotu do zdrowia. Może zacząć się szybko, nasilać i słabnąć w ciągu dnia, a jego przebieg może wyglądać inaczej każdego dnia. Niektóre osoby stają się niespokojne, inne są ciche lub senne. Możliwości danej osoby mogą się zmieniać, dlatego rozmowa lub czynność, z którą wcześniej sobie radziła, później może sprawiać jej trudność.

Po ustaleniu przyczyny i rozpoczęciu opieki poprawa może następować stopniowo. Dezorientacja, zmęczenie lub zmiany uwagi mogą utrzymywać się przez pewien czas, a bliska osoba może potrzebować dodatkowej pomocy przy znanych sobie czynnościach. Jeśli objawy się utrzymują, nasilają lub powracają, kontaktuj się z zespołem opiekującym się tą osobą. Jeśli bliska osoba choruje już na demencję, ustalenie, co zmieniło się w stosunku do jej zwykłego poziomu funkcjonowania, może zająć trochę czasu.

Jak pomóc w domu

Spokojna obecność kogoś znajomego może dodawać otuchy. Zastosuj poniższe praktyczne wskazówki, jednocześnie korzystając z profesjonalnej pomocy i stosując się do zaleceń:

• Mów prostymi, łagodnymi słowami. Używaj krótkich zdań, w razie potrzeby przedstaw się i daj tej osobie czas na odpowiedź. Uspokajaj ją zamiast spierać się o to, w co wierzy lub co pamięta.
• Pomóż jej zachować orientację. Spokojnie przypominaj, gdzie się znajduje i co się dzieje. Pomocne mogą być zegar, kalendarz, znane zdjęcia i osobiste przedmioty. Powtórzenie tego samego wyjaśnienia może być życzliwsze niż sprawdzanie pamięci tej osoby.
• Zadbaj o znajome i przyjazne otoczenie. Ogranicz niepotrzebny hałas i wizyty, jeśli wydają się przytłaczające. Jeśli to możliwe, pomóż tej osobie korzystać z jej zwykłych okularów lub aparatów słuchowych.
• Utrzymuj stały rytm dnia. W miarę możliwości proponuj znane posiłki, napoje i zajęcia. Zachęcaj do odpoczynku w nocy i łagodnej aktywności w ciągu dnia, jeśli jest to bezpieczne. Nie zmuszaj do jedzenia ani picia; jeśli martwisz się o połykanie lub ilość przyjmowanych pokarmów i płynów, poproś zespół opiekujący się tą osobą o wskazówki.
• Zadbaj o bezpieczeństwo podczas codziennego poruszania się. Pozostań w pobliżu, jeśli tej osobie trudno utrzymać równowagę lub nie wie, gdzie się znajduje. Usuń przeszkody z przejść i oczywiste przyczyny potknięć. Lista kontrolna bezpieczeństwa w domu może pomóc w ocenie bezpieczeństwa domu. Nie stosuj unieruchamiania fizycznego; jeśli nie jesteś w stanie zapewnić tej osobie bezpieczeństwa, skontaktuj się z lokalnymi służbami pilnej pomocy lub ratunkowymi, aby uzyskać wskazówki.
• Rób notatki. Zapisuj, kiedy zaczęły się zmiany, jak się nasilają lub ustępują, co robiła wtedy ta osoba oraz wszelkie istotne zmiany w jej stanie zdrowia lub rutynie. Przekaż notatki lekarzom, zamiast samodzielnie próbować ustalić przyczynę.

Możesz również skorzystać z Dziennego dziennika opiekuna, aby zapisywać zmiany, oraz z Formularza przekazania po wizycie, aby przekazać najważniejsze informacje członkom rodziny lub innym osobom pomagającym w opiece.

Kiedy skontaktować się z lekarzem lub służbami ratunkowymi

Nagła zmiana w zakresie dezorientacji lub przytomności wymaga pilnej oceny medycznej. Jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, placówką udzielającą pilnej pomocy lub lokalną infolinią zdrowotną i wyjaśnij, że zmiana jest nowa. Jeśli bliska osoba przebywa już w szpitalu lub placówce opiekuńczej, natychmiast powiadom personel. Wytyczne NICE dotyczące majaczenia zalecają pracownikom ochrony zdrowia uwzględnienie majaczenia w przypadku niedawnych zmian w funkcjach poznawczych, postrzeganiu lub zachowaniu.

Zadzwoń pod lokalny numer alarmowy, jeśli bliska osoba nie reaguje, ma poważne trudności z oddychaniem, doznała poważnego urazu lub uważasz, że grozi jej bezpośrednie niebezpieczeństwo. W nagłym wypadku nie czekaj na planową wizytę. Jeśli nie masz pewności, jak pilnej pomocy potrzeba, skontaktuj się z lokalnym pracownikiem ochrony zdrowia lub służbą udzielającą porad w nagłych przypadkach i opisz zaobserwowane zmiany.

Przed oceną stanu zdrowia warto przygotować historię medyczną tej osoby, listę przyjmowanych leków, informacje o alergiach, jeśli są znane, oraz dane kontaktowe osoby, z którą należy się skontaktować w nagłym wypadku. Karta informacji alarmowych dla seniora pomoże zebrać najważniejsze dane w jednym miejscu. Nie odkładaj szukania pomocy na czas wypełniania dokumentów.

Zadbaj o siebie i podziel się opieką

Opieka nad osobą z dezorientacją może być wyczerpująca, zwłaszcza gdy objawy zmieniają się z godziny na godzinę lub zakłócają sen. Poproś zaufaną osobę, aby przejęła opiekę na określoną zmianę, wykonała telefony lub przygotowała jedzenie. Jeśli możesz, zrób sobie krótką przerwę, gdy blisko z Twoją bliską osobą pozostaje ktoś godny zaufania. Szczerze powiedz zespołowi opiekującemu się tą osobą, z czym możesz bezpiecznie poradzić sobie w domu, i zapytaj o dostępne lokalnie wsparcie.

Jeśli majaczenie zacznie się podczas pobytu w szpitalu, zapytaj personel, jakie zmiany zauważył, jaki jest plan postępowania i z kim skontaktować się, jeśli objawy utrzymają się po wypisie. Zapisz zalecenia i uzgodnij przekazanie informacji każdej osobie pomagającej w domu. Powrót do zdrowia może zająć trochę czasu, dlatego ważne są regularne rozmowy kontrolne i realistyczny podział obowiązków. Poradnik Alzheimer’s Society dotyczący majaczenia wyjaśnia również, że majaczenie może występować u osób żyjących z demencją. Pamiętaj: nie musisz radzić sobie z nagłą dezorientacją w pojedynkę.