KOAH'lı ve solunum sorunları yaşayan birinin bakımını üstlenmek

KOAH (kronik obstrüktif akciğer hastalığı), akciğerlere girip çıkan hava akışını zorlaştıran uzun süreli bir akciğer hastalığıdır. Solunumu, enerjiyi ve günlük aktiviteleri etkileyebilir. Herkesin deneyimi farklıdır: Bazı kişilerin belirtileri oldukça sabit seyrederken bazılarında nefes darlığının veya öksürüğün arttığı dönemler olabilir. [1]

Aileden birine bakım veren kişi olarak günlük rutinlere yardımcı olabilir, değişiklikleri fark edebilir ve bakım ekibine nasıl ulaşacağını bilmesini sağlayabilirsiniz. Solunum sorunlarını değerlendirmeniz veya tedavi etmeniz gerekmez. Kişinin doktorundan ya da solunum ekibinden, kendisine özel bakım planını ve hangi değişikliklerde harekete geçilmesi gerektiğini açıklamasını isteyin.

Zaman içinde neler beklenebilir?

KOAH için herkes için geçerli tek bir seyir yoktur. Bazı kişiler destekle aktif kalabilir; bazıları ise giyinme, yıkanma, yemek yapma veya ev içinde hareket etme gibi işlerde zamanla daha fazla yardıma ihtiyaç duyabilir. Belirtilerin normalden daha kötü olduğu bir alevlenme geçici bir gerilemeye yol açabilir ve iyileşme zaman alabilir. Kişinin kendini nasıl hissettiğini etkileyen başka sağlık sorunları da olabilir.

Sağlık profesyonelleri KOAH'ı test sonuçlarına ve belirtilere göre tanımlayabilir; ancak tanımlar veya evreler, ailenin bundan sonra tam olarak ne olacağını bilmesini sağlamaz. Yakınınızın yaşadıklarını başkalarının deneyimleriyle karşılaştırmaktan kaçının. Bunun yerine bakım ekibine, yakınınızda hangi değişikliklerin görülebileceğini, hangi desteğin yardımcı olabileceğini ve ihtiyaçlarının ne zaman yeniden değerlendirilmesi gerektiğini sorun. [2]

Evde günlük destek

Küçük düzenlemeler günlük işleri daha az yorucu hâle getirebilir. Kişiye nelerin yardımcı olduğunu sorun ve yapabildiği işleri kendi hızında yapmasına izin verin.

• Günlük planı enerji düzeyine göre yapın. İşleri küçük adımlara bölün, dinlenme molaları verin ve yorucu aktiviteleri kişinin genellikle kendini en iyi hissettiği saatlere planlayın.
• Gerekli eşyaları kolay ulaşılabilecek yerlere koyun. Sık kullanılan eşyaları yakında tutun ve odalar arasında gereksiz yere gidip gelmeyi azaltın. Ev güvenliği kontrolü; dağınıklık, yetersiz aydınlatma veya önlenebilir diğer tehlikeleri belirlemeye yardımcı olabilir. Ev güvenliği kontrol listesini deneyin.
• Rahat bir duruş almasına yardımcı olun. Solunum ekibinden, kişiye faydalı gelen duruşları veya nefes alma tekniklerini göstermesini isteyin. Solunumu rahatsız edici hâle gelirse aktiviteye devam etmesi için ısrar etmeyin.
• Basit bir kayıt tutun. Nefes darlığı, öksürük, balgam, uyku, aktivite ve randevulardaki değişiklikleri, bakım ekibinin önerileriyle birlikte not edin. Günlük bakım kaydı gözlemlerinizi anlaşılır biçimde paylaşmanıza yardımcı olabilir.
• Üzerinde anlaşılmış plana uyun. İlaçları ve ekipmanları yalnızca reçete edildiği şekilde kullanın. Kişinin doktoru talimat vermedikçe ilaçları başlatmayın, bırakmayın veya değiştirmeyin; oksijen ayarlarını da değiştirmeyin.

Kişi evde oksijen kullanıyorsa, ekipmanla ilgili açık ve yazılı talimatları ve ekipman çalışmayı durdurursa ne yapılacağını hizmet sağlayıcısından öğrenin. Oksijen yangın riskini artırır: Sağlayıcının güvenlik kurallarına uyun, oksijeni sigara, alev ve diğer tutuşturucu kaynaklardan uzak tutun ve ekipmanın yakınında sigara içilmesine izin vermeyin. [4]

Alevlenmelere ve acil değişikliklere hazırlanın

KOAH alevlenmesinde nefes darlığı, öksürük veya balgam gibi olağan belirtiler belirgin biçimde kötüleşebilir. Kişinin kendi planında kiminle iletişime geçileceği ve hangi adımların atılacağı belirtilmiş olabilir. Doktordan mesai saatleri dışındaki iletişim bilgilerini de içeren yazılı bir eylem planı isteyin ve bakıma katılan herkesin bu planın nerede olduğunu bildiğinden emin olun. [2]

Belirtiler kötüleşiyorsa veya kişinin planında belirtildiği şekilde düzelmiyorsa vakit kaybetmeden doktoruyla ya da solunum ekibiyle iletişime geçin. Kişinin nefes darlığı şiddetliyse, durumu aniden normalden çok daha kötüleştiyse, nefes darlığı nedeniyle konuşamıyorsa, kafası karışmışsa, olağandışı ölçüde uykuluysa, bayılıyorsa ya da dudakları veya cildi mavi veya gri renkteyse yerel acil numarayı arayarak acil yardım isteyin. Yeni başlayan veya şiddetli göğüs ağrısı da acil değerlendirme gerektirir. Yakınınızın acil tehlikede olabileceğinden endişeleniyorsanız rutin randevuyu beklemeyin.

Kişinin tanılarını, alerjilerini, kullandığı ilaçları ve önemli iletişim bilgilerini kolayca ulaşılabilecek bir yere yazın. Yaşlılar için acil durum bilgi formu, aile üyelerinin ve acil müdahale ekiplerinin önemli bilgilere ulaşmasına yardımcı olabilir. Yerel acil numarayı ve solunum ekibinin iletişim bilgilerini kolayca erişilebilecek bir yerde bulundurun.

Bakım ekibiyle iş birliği yapın

Kişinin doktoru veya solunum ekibi, değişikliklerin nasıl fark edileceğini açıklayabilir, inhaler ya da ekipman talimatlarını gözden geçirebilir ve pulmoner rehabilitasyon gibi hizmetlerin uygun olup olmadığı konusunda öneride bulunabilir. Pulmoner rehabilitasyon, akciğer hastalığı olan kişiler için yapılandırılmış bir programdır; bulunduğunuz yerde hangi hizmetlerin sunulduğunu ve kişinin ihtiyaçlarına uygun olup olmadığını bakım ekibine sorun. [1][3]

Randevulara giderken kısa bir soru listesi ve evde fark ettiğiniz değişikliklere dair notlarınızı yanınızda götürün. Şu sorular yardımcı olabilir: “Belirtiler sabitken neler beklemeliyiz?”, “Hangi değişikliklerde sizi aramalıyız?”, “Mesai saatleri dışında kiminle iletişim kurmalıyız?” ve “Oksijen ekipmanı veya reçete edilmiş başka bir ekipmanla ilgili sorun yaşarsak ne yapmalıyız?” Kişinin onayıyla randevulara katılın veya gözlemlerinizi doktoruyla paylaşın.

Bakım sorumluluğunu paylaşın ve kendinize de iyi bakın

Solunum sorunları planların kısa sürede değişmesine neden olabilir. Aile üyeleri veya arkadaşlarınızla yemek, günlük işler, ulaşım ya da yakınınızla vakit geçirme konularında kimin yardımcı olabileceğini kararlaştırın. Ortak bir program sorumlulukları netleştirebilir ve her bakım verenin mola vermesini sağlayabilir.

Kişiyi çok sevseniz bile bakım vermek zorlayıcı olabilir. Düzenli olarak uykunuzdan ödün verip vermediğinize, kendi randevularınızı aksatıp aksatmadığınıza veya devam edemeyecek gibi hissedip hissetmediğinize dikkat edin. Güvendiğiniz biriyle konuşun; geçici bakım ve bakım veren desteği için bakım ekibine veya yerel destek hizmetlerine başvurun. Bunalmış ya da güvende değilmiş gibi hissediyorsanız vakit kaybetmeden yardım isteyin. Sizin iyiliğiniz de önemlidir.